2016#6 (8 december 2016)

ISBN 9789492476043 – Life Writing
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)

 

REDACTIONEEL
door Merlijn Olnon

A.S. BYATT
De wachtende wereld van A.S. Byatt
Door Leen Huet

“Er zijn enkele schrijvers bij wie ik het betreur dat ik hun werk niet in chronologische volgorde heb gelezen, dat ik het niet heb gezien toen het aarzelend zijn weg in de wereld zocht. Waarom las ik The Patrick Melrose Novels pas als omnibus, waarom wist ik niet eerder af van het bestaan van Edward St. Aubyn, waarom heb ik zijn eerste roman er niet uitgepikt toen die onopvallend ergens in een boekhandel te wachten lag? Het is een bijzonder soort spijt, spijt waardoor je je gaat afvragen of de beste literaire verwezenlijkingen van je eigen tijd niet grotendeels onopgemerkt aan je voorbijgaan. Hoeveel tijdgenoten van Proust lazen Proust? Niet veel wellicht, maar genoeg om het werk de eer te bewijzen die het verdiende en het over te dragen aan de volgende generaties. Een elitaire bezigheid, dat waarderen, bewaren en vererven. Bestaan zulke elites nog en zo ja, hebben ze nog voldoende slagkracht om hun taak te vervullen? De Nobelprijs literatuur voor Bob Dylan heeft de vraag onlangs opnieuw scherp gesteld.

  • A.S. Byatt, Possession: A Romance (Chatto & Windus 1990; Vintage 2007), 528 blz. (bestel)
  • vertaald als: Obsessie (Altamira 1991; De Bezige Bij 2016; vert. Gerda Baardman & Marian Lameris), 656 blz. (bestel)
  • A.S. Byatt, The Children’s Book: A Novel (Chatto & Windus 2009), 675 blz. (bestel)
  • vertaald als: Het boek van de kinderen (De Bezige Bij 2010; vert. Gerda Baardman & Marian Lameris), 752 blz. (bestel)
  • A.S. Byatt, Ragnarok: The End of the Gods (Canongate 2011), 192 blz. (bestel)
  • vertaald als: Ragnarok: de ondergang van de goden (De Bezige Bij 2011; vert. Gerda Baardman & Marian Lameris), 192 blz. (uitverkocht)
  • A.S. Byatt, Peacock & Vine: Fortuny and Morris in Life and at Work (Chatto & Windus 2016), 192 blz. (bestel)
  • vertaald als: Pauw en Wijnrank: over Jugendstil-kunstenaars William Morris en Mariano Fortuny (De Bezige Bij 2016; vert. Huub Stegeman), 192 blz. (bestel)

LIFE WRITING
Fictie / non-fictie: een kritiek
Door Maarten Asscher

“Hoewel het begrip life writing een zeker nut heeft, verhult het als we niet uitkijken meer dan het verheldert. Over het contract met de lezer en over moraal op de dunne lijn tussen fictie en non-fictie, aan de hand van Anne Frank en Christophe Boltanski.”

  • Christophe Boltanski, La Cache (Stock 2015), 344 blz. (bestel)
  • vertaald als: De schuilplaats (Cossee 2016; vert. Prescilla van Zoest), 288 blz. (bestel)

A.S. BYATT
Op zoek naar hereniging van intellect en passie
Door Margot Dijkgraaf

Wat maakt het werk van A.S. Byatt zo bijzonder, zo humanistisch en zo Europees? Margot Dijkgraaf, de afgelopen tien jaar vice-voorzitter van het bestuur dat Byatt dit jaar de Erasmusprijs toekende, probeert er haar vinger erop te leggen. Een laudatio.

  • het gehele oeuvre van A.S. Byatt, maar in het bijzionder ook…
  • A.S. Byatt, On Histories and Stories: Selected Essays (Chatto & Windus 2000; Vintage 2001; Harvard University Press 2010), 208 blz. (bestel)
  • A.S. Byatt, Portraits in Fiction (Chatto & Windus 2001; Vintage 2002), 112 blz. (bestel)

A.S. BYATT
Byatt lezen in drie stappen
Door Christien Franken

“Het was liefde op het eerste gezicht tussen A.S. Byatts roman The Game en mij. Haar beschrijving van de symbiotische relatie tussen twee ambitieuze zussen – de wetenschapster Cassandra Corbett en de schrijfster Julia Corbett – leek in geen enkel opzicht op de romans die ik voor mijn studie Engels had gelezen. The Game stelde vragen over ethiek, creativiteit en schrijverschap waar ik als vijfentwintigjarige nog niet over na had gedacht. Moeilijke, interessante vragen. Mogen schrijvers altijd en overal, op welke manier dan ook, fictie schrijven over hun dierbaren? Of alleen als ze daar goede redenen voor hebben? Met andere woorden, gaat de verbeelding altijd boven de moraal? En zo niet, waar houdt dan de verbeelding op?

  • A.S. Byatt, The Game (Penguin 1983; Vintage 1992), 288 blz. (bestel)
  • Christien Franken, A.S. Byatt: Art, Authorship, Creativity: Art, Authorship and Creativity (Palgrave 2001), 182 blz. (bestel)

GEZONDHEID
De bewustzijnsclub: verkenningen aan de grenzen van het ‘ik’
Door Geerdt Magiels

“Met geest heb je verantwoordelijkheid en morele status, zonder geest ben je verwaarloosbaar en verhandelbaar: jij wordt uitgenodigd voor een etentje, de pastinaak belandt op het bord. Maar wat is dat eigenlijk, die geest? En hoe verhoudt die zich tot het lichaam, bij mens en dier? Wetenschappers proberen uit te zoeken hoe dat precies werkt.”

  • Daniel M. Wegner & Kurt Gray, The Mind Club: Who Thinks, What Feels, and Why it Matters (Viking 2016), 400 blz. (bestel)
  • Laurel Braitman, Animal Madness: How Anxious Dogs, Compulsive Parrots, and Elephants in Recovery Help Us Understand Ourselves (Simon & Schuster 2014; 2015), 400 blz. (bestel)
  • Miguel Farias & Catherine Wikholm, The Buddha Pill: Can Meditation Change You? (Watkins Publishing 2015), 276 blz. (bestel)
  • Jo Marchant, Cure: A Journey into the Science of Mind Over Body (Canongate 2016), 368 blz. (bestel)
  • Vertaald als: Gezond verstand. De wetenschap van geest en lichaam (Atlas Contact 2016; vert. Judith Dijs), 320 blz. (bestel)
  • Andy Clark, Surfing uncertainty – Prediction, action and the embodied mind (Oxford University Press 2016), 424 blz. (bestel)

NEUROBIOLOGIE
It’s the brain, stupid! (lees het bij Athenaeum en deFusie)
Door Pim Klaassen (i.s.m. deFusie)

“Wie af en toe een boekwinkel binnenloopt of een krant openslaat zal het niet ontgaan zijn dat Dick Swaab, Neerlands bekendste hersenonderzoeker, een nieuw boek geschreven heeft. Swaab zet met Ons creatieve brein. Hoe mens en wereld elkaar maken de geniale breinpromotie uit zijn bestseller Wij zijn ons brein voort. Toch levert hij hiermee een enigszins teleurstellende bijdrage aan de discussies die zijn eerdere werk scherp stelde.

  • Dick Swaab, Ons creatieve brein. Hoe mens en wereld elkaar maken (Atlas Contact 2016), 560 blz. (bestel)

EVOLUTIE
Richard Dawkins’ cijferslot
Door Frans W. Saris

“In de veertig jaar sinds het verschijnen van The Selfish Gene, zijn debuut, publiceerde Richard Dawkins twaalf boeken. Vanwege zijn mooie metaforen, zoals het ‘cijferslot van de evolutietheorie’, en zijn expliciete provocaties, zoals The God Delusion, krijgt hij de aandacht die hij verdient en ging nog geen van zijn boeken ‘out of print’. Maar op kritische vragen die zijn leerlingen en vrienden hem stellen blijft hij ook in zijn memoires het antwoord schuldig – en daarmee mist hij een uitgelezen kans op een heel nieuwe relevantie.”

  • Richard Dawkins, The Selfish Gene, 40th anniversary edition (Oxford University Press 2016), 496 blz. (bestel)
  • Alan Grafen & Mark Ridley (eds.), Richard Dawkins: How a Scientist Changed the Way We Think (Oxford University Press 2006; 2007), 304 blz. (bestel)
  • Richard Dawkins, An Appetite for Wonder: The Making of a Scientist (Bantam Press 2013; 2014), 320 blz. (bestel)
  • Vertaald als: Verwondering, of hoe ik wetenschapper werd; memoires (Nieuw Amsterdam 2013; vert. Bart Voorzanger), 256 blz. (bestel)
  • Richard Dawkins, Brief Candle in the Dark: My Life in Science (Bantam Press 2015), 464 blz. (bestel)
  • Vertaald als: Een kaars in het donker. Mijn leven in de wetenschap (Nieuw Amsterdam 2015; vert. Bart Voorzanger), 448 blz. (bestel)

STERRENDOM
Handel in zelfbeelden
Door Jamal Ouariachi

“Wat verkopen ze eigenlijk, die rocksterren die hun levensverhaal voor ons op (laten) tekenen? Meestal vooral hun persoonlijkheid. Helaas, want het zijn geen persoonlijkheden die boeken lezenswaardig maken, maar personages.”

  • Sander Donkers (met Barry Hay), Hay. Biografie van de grootste rockster van Nederland (Lebowski 2016), 384 blz. (bestel)
  • Bruce Springsteen, Born to Run (Simon & Schuster 2016), 528 blz. (bestel)
  • Vertaald als: Born to run: mijn verhaal (Unieboek | Het Spectrum 2016; vert. Rob de Ridder), 528 blz. (bestel)
  • Lol Tolhurst, Cured: The Tale of Two Imaginary Boys (Quercus Publishing 2016), 368 blz. (bestel)

GENDER
Het eigenaardige aan zwangerschap
Door Daan Stoffelsen

“Maggie Nelsons De Argonauten verovert na de VS nu ook Nederland. Daan Stoffelsen legt het naast Pamela Erens’ Eleven hours en een aantal andere recente boeken over de vrouwelijke ervaring, en ontdekt hoe juist dit boek overtuigt – door te blijven vragen.”

  • Maggie Nelson, The Argonauts (Graywolf Press 2015; 2016), 160 blz. (bestel)
  • Vertaald als: De argonauten (Atlas Contact 2016; vert. Nicolette Hoekmeijer), 176 blz. (bestel)
  • Pamela Erens, Eleven Hours (Tin House Books 2016), 176 blz. (bestel)

RACISME
Ta-Nehisi Coates’ Droom
Door Kim Schoof (i.s.m. De Nieuwe Garde)

Ta-Nehisi Coates’ Tussen de wereld en mij blijkt het literaire startschot geweest te zijn voor een hevige discussie over ras en (on)gelijkheid, ook in Nederland. Ter discussie staat de vermeende volharding van racistische overwegingen in de politiek, en de status van het debat over racisme in de politiek: wie voeren het debat en heeft het wel de gewenste uitwerkingen? Kim Schoof merkt op dat alle besprekingen zich richtten op het onderwerp van het boek in plaats van op de talige verzetsdaad die het boek zélf is. Door Tussen de wereld en mij in de eerste plaats als daad van verzet te lezen, wordt echter duidelijk hoe het boek juist als literair werk een politieke lading draagt.

  • Ta-Nehisi Coates, Between the World and Me: Notes on the First 150 Years in America (Random House 2015), 176 blz. (bestel)
  • Vertaald als: Tussen de wereld en mij (AUP 2015; vert. Rutger H. Cornets de Groot), 152 blz. (bestel)

EUROPESE CULTUUR
Life Writing en Europese identiteit: Stefan Zweig
Door Marleen Rensen

Stefan Zweig (1881-1942) beleeft de afgelopen jaren een opmerkelijke revival. Zijn werk raakt dan ook aan hernieuwd actuele thema’s als vlucht, ballingschap en humanitaire crisis in Europa – thema’s die van levensbelang waren voor de schrijver van Oostenrijks-joodse komaf. Een gevierd auteur in de jaren ’20 en ’30 van de twintigste eeuw, werd Zweig onder Hitler in ballingschap gedreven, om na de Tweede Wereldoorlog in vergetelheid te raken. Maar zijn denken over Europa en wat het is om Europees te zijn, blijven onverminderd relevant.

  • Stefan Zweig, Die Welt von Gestern: Erinnerungen eines Europäers (Severus 2015), 484 blz.
  • Vertaald als: Wereld van gisteren: herinneringen van een Europeaan (De Arbeiderspers 2010 (Privé-domein, 6de druk); vert. Willem van Toorn), 432 blz.
  • Stefan Zweig, Romain Rolland: Der Mann und das Werk (Severus 2014), 284 blz.
  • Stefan Zweig, Triumph und Tragik des Erasmus von Rotterdam (Severus 2016), 256 blz.

LIFE WRITING
Levens beschrijven: John Aubrey
Door Willem Otterspeer

“Toegegeven, het is inderdaad een opmerkelijk vaag containerbegrip, life writing, maar Willem Otterspeer ziet juist in die vaagheid ruimte – voor het doorbreken van genre, voor wijdlopende nieuwsgierigheid, voor leven. Enter: Ruth Scurrs magnifieke levensmozaiëk van John Aubrey.

  • Ruth Scurr, John Aubrey: My Own Life (Chatto & Windus 2015; Vintage 2016), 544 blz.

OPNIEUW GELEZEN – GESCHIEDENIS
De Burckhardt-biografie van Werner Kaegi
Door Rob Hartmans

“Hoewel latere historici vrijwel elke alinea van Jacob Burckhardts Die Kultur der Renaissance in Italien hebben aangevochten, genuanceerd of aangevuld, blijft het een werk dat elke serieuze onderzoeker van dit tijdvak móet lezen. Maar wie was de man die het schreef eigenlijk? Historicus Werner Kaegi deed ooit een gooi hem te duiden, en kwam uit op meer dan vierduizend bladzijden.

  • Werner Kaegi, Jacob Burckhardt. Eine Biographie (Schwabe & Co. 1947-1982), 4.275 blz. (7 delen in 8 banden)

INTERVIEW – PSYCHOHISTORIE
Welterusten, mijnheer de President | Setting Lincoln straight
Door Arthur Eaton

“De psychohistorie is van meet af aan een betwist vakgebied geweest. Historici zijn sceptisch omdat psychohistorici onderwerpen bevragen die door traditionele geschiedkundigen worden beschouwd als onkenbaar – de subjectiviteit van historische figuren; terwijl psychologen zich afvragen of je hun theorieën wel kunt toepassen op patiënten die geen weerwoord kunnen geven, en die in veel gevallen zelfs al dood zijn. De psychohistorie heeft echter een aantal prachtige en intelligente werken opgeleverd en Strozier is een van de belangrijkste nog levende vertegenwoordigers van het genre.

  • Charles B. Strozier, Your Friend Forever, A. Lincoln (Columbia University Press 2016), 352 blz. (bestel)

GETUIGENIS
De slavernij voorbij?
Door Marijke Huisman

‘You have seen how a man was made a slave; you shall see how a slave was made a man.’

  • Catherine A. Stewart, Long Past Slavery. Representing Race in the Federal Writers’ Project (University of North Carolina Press 2016), 372 blz. (bestel)

DE BIBLIOTHEEK
Leven met boeken: Gabriel Harvey
Door Kristof Smeyers

‘Je bent wat je eet’, zegt men wel eens, en dat geldt voor niemand méér dan voor lettervreters. ‘Je bent wat je leest’ is een simplistische maar amusante karaktertest. ‘Sharing your shelf is sharing yourself’, zo luidt de leuze van een tumblr-website waar exhibitionistische lezers hun bibliotheek tentoonspreiden. In iemands boekenkast kijken is een intieme, voyeuristische sensatie. Ook als die boekenkast al lang niet meer bestaat. Kristof Smeyers kan het weten, want hij werkt al jaren aan een reconstructie van die van Gabriel Harvey.

FILOSOFIE
Augustinus en de ontdekking van de autobiografie
Door Sjoerd van Hoorn

“De titel ‘uitvinder van de autobiografie’ is al te vaak opgeëist en toegekend, maar aan niemand zo terecht als aan de kerkvader wiens zelfonderzoek op weg naar bekering de eerste echte autobiograaf werd: Augustinus.

  • Robin Lane Fox, Augustine: Conversions and Confessions (Allen Lane 2015; Penguin 2016), 672 blz.