2016#4 (25 augustus 2016)

ISBN 9789492476029
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)

REDACTIONEEL
door Esther Wils

KUNSTGESCHIEDENIS
De schim van Pieter Bruegel
Door Jeroen Stumpel

“Hoe schrijf je een biografie van iemand als er nauwelijks documenten over zijn leven bestaan of bekend zijn? Leen Huet heeft de schilderijen van Pieter Bruegel nauwkeurig ‘gelezen’ en prachtig beschreven, en ook zijn Umwelt sterk in kaart gebracht, maar de schilder blijft als persoon ongrijpbaar, vindt Jeroen Stumpel.”

  • Leen Huet, Pieter Bruegel. De biografie (Uitgeverij Polis, 2016), 472 blz.

HERLEZEN
Jonathan Israel of: het slagveld van de ideeëngeschiedenis (nu gratis te lezen!)
Door Rob Hartmans

“In de ogen van buitenstaanders is ideeëngeschiedenis ongetwijfeld een saai en stoffig vak, uitgeoefend door bedaagde lieden die geen vlieg kwaad doen. Toch kunnen de emoties hier hoog oplaaien, en heeft dit vakgebied soms de trekken van een slagveld. Veldheer Jonathan Israel en zijn criticasters kunnen erover meepraten.”

KLEIN AZIË
De beschaving is een grof schandaal
Door Jacqueline Klooster

“Wat gebeurt er als je een monumentale nieuwe overzichtsgeschiedenis van Klein-Azië, het neusje van de academische zalm, legt naast een politiek pamflet van een terroristisch revolutionair die zich beroept op een heel eigen versie van dezelfde geschiedenis? Het mes blijkt dan zowel aan de academische als de revolutionaire kant te snijden, ontdekt classica Jacqueline Klooster.”

  • Christian Marek, met Peter Frei (vert. Steven Rendall) In the Land of a Thousand Gods. A History of Asia Minor in the Ancient World (Princeton University Press, 2016), 808 blz.
  • Abdullah Öcalan (vert. Klaus Happel) Prison Writings, vol. 1. The Roots of Civilisation (Pluto Press, 2003), 320 blz.

BIOLOGIE
Aristoteles, bioloog. Zijn tijd millenia ver vooruit.
Door Jelle Reumer

“Hoewel hij vooral bekend stond en staat als ‘De Filosoof’, was Aristoteles ook één van de eerste, en grootste, biologen. Slechts gewapend met zijn waarneming en zijn verstand ontwaarde hij processen en wetmatigheden die pas eeuwen later door ‘echte’ biologen bewezen zijn. Bioloog Jelle Reumer rehabiliteert zijn vergeten stamvader.”

  • Armand Marie Leroi The Lagoon. How Aristotle Invented Science (Bloomsbury, 2014), 512 blz. (in het Nederlands verschenen als De lagune. Hoe Aristoteles de wetenschap uitvond. vert. Paul Syrier, illustraties David Koutsogiannopoulos, Atlas Contact, 2016)

NATUURWETENSCHAPPEN
Twee halve aardes
Door Frans Saris

“Zien wij onze planeet als ‘space-ship Earth’ of Moeder Aarde? En moeten wij haar in twee helften gaan beheren: een mensenpark en een nieuwe wildernis? Journaliste Elisabeth Kolbert luidt de noodklok in haar Pulitzerprijswinnende studie over uitsterven, bioloog Edward Wilson ziet de oplossing in het instellen van een megareservaat.”

  • Elizabeth Kolbert, Sixth Extinction. An Unnatural History  (Bloomsbury, 2015,) 336 blz (vertaald als Het zesde uitsterven, Tichris 2015, 288 blz.)
  • Edward O. Wilson, Half Earth. Our Planet’s Fight for Life (W.W. Norton & Co., 2016), 272 blz. (vertaald als De halve aarde, AUP 2016, 236 blz.)

GENETICA
Genen zijn de nieuwe sterren
Door Valentijn van Dijk

Siddhartha Mukherjee gooit deze zomer hoge ogen met zijn bewonderenswaardig goed ingevoerde en leesbare geschiedenis van het gen. Toch valt er het nodige op af te dingen –zeker nu de ecologische crisis waarin we verzeild zijn geraakt, schreeuwt om een breder perspectief op zowel onze eigen als de gehele evolutie.”

  • Siddhartha Mukherjee, The Gene. An Intimate History (Scribner, 2016), 608 blz.

BIBLIOTHEEK
’Door lezen wyder horizont’
Door Esther Wils

“Opgericht in 1894, ter bevordering van de intellectuele ontwikkeling der Haagse dames, is het Damesleesmuseum meer dan een eeuw later nog altijd een baken van beschaving. Het instituut wordt zeer democratisch bestierd, is financieel onafhankelijk, inmiddels ook voor heren toegankelijk en niet ‘tuttig’ – zoals de verdenking soms luidt – maar stoer en trouw aan zijn eigenzinnige principes.”

FILOSOFIE
Denken en weten. Filosofie in de branding van de werkelijkheid
Door Geerdt Magiels

Iedereen wil graag weten hoe de wereld in elkaar zit. Maar wat kunnen wij weten en hoe komen we tot die kennis? Die vragen spelen op het raakvlak van psychologie, hersenwetenschap en filosofie. Recent verscheen een aantal boeken dat in dat grensgebied op zoek gaat naar de betrouwbaarheid van onze kennis.”

  • Maarten Boudry, Illusies voor gevorderden. Of waarom waarheid altijd beter is (Uitgeverij Polis, 2015), 365 blz.
  • Herman de Regt & Hans Dooremalen, Het snapgevoel. Hoe de illusie van begrip ons denken gijzelt (Uitgeverij Boom, 2015), 244 blz.
  • Yves Bossart, Zonder vandaag morgen geen gisteren. Filosofische gedachtenexperimenten, vertaald door Ronnie Boley (Nieuw Amsterdam, 2015), 240 blz, (oorspronkelijke titel: Ohne Heute gäbe es morgen kein Gestern, Bertelsmann 2014)
  • Matthew Hutson, Magisch denken, vertaald door Wybrand Scheffer (Atlas Contact 2015, 382 blz, (oorspronkelijke titel: The 7 Laws of Magical Thinking, Plume Books, 2013)
  • Tim De Mey (samenstelling en redactie), Het nadeel van de zekerheid. Uitgedaagd door het scepticisme (Lemniscaat, 2015), 300 blz.

POLITIEKE THEORIE
Vrijheid en democratie
Door Jan Dirk Snel

“Het zijn bange tijden voor de democratie, zoals Die Zeit onlangs kopte en zoals Hubert Smeets diezelfde 5 augustus in NRC Handelsblad het breed gedragen gevoel verwoordde dat ‘de aanval op de democratie is begonnen’. Sterker: tussen de antidemocratische ontwikkelingen in Frankrijk, Hongarije, Polen, Oostenrijk, Oekraïne, Rusland en Turkije aan de ene kant, en het opportunistische gekrakeel over democratisch vals spel van de Brexiteers, Trump en Wilders aan de andere kant, lijkt niet alleen de democratie bekneld te raken, maar eveneens het vrijheidsbegrip dat er de moeder van is. Tijd voor een recapitulatie.”

  • Paul Teule, Vrijheid voor gevorderden (Boom, 2016), 204 blz.
  • Geerten Waling, 1848 – Clubkoorts en revolutie. Democratische experimenten in Parijs en Berlijn (Vantilt, 2016), 352 blz.
  • Dieter Gosewinkel, Schutz und Freiheit? Staatsbürgerschaft in Europa im 20. und 21. Jahrhundert (Suhrkamp, 2016), 772 blz.

FILOSOFIE
Persoonlijk geluk in de volmaakte staat? Comenius: utopisch denker zonder utopie
Door Erik De Bom

“Anders dan Thomas More, de vader van de utopie, had Comenius ondanks de speelse literaire vorm die zijn utopisch denkwerk aannam zeer concrete en serieuze voorstellen tot hervorming van de samenleving. Al was daarvan het ultieme heil niet te verwachten.”

  • Jan Amos Comenius, Het labyrint van de wereld, vertaling Kees Mercks, (Vantilt, 2016),  256 blz.

Het boekenbedrijf
De meetlat in de wetenschap
Door Harry van Dalen

“De publicatiedruk op wetenschappers heeft verstrekkende gevolgen en staat al een aantal jaren ter discussie. Het probleem is nu weliswaar doorgedrongen tot een studie naar bibliometrie maar voor de oplossing is een steviger mentaliteitsomslag nodig dan auteur James Wilsdon aandraagt, betoogt econoom Harry van Dalen.”

  • James Wilsdon, The Metric Tide. Independent Review of the Role of Metrics in Research Assessment and Management (Sage, 2016), 192 blz.

 KORT/OP KOMST 
Tien opmerkelijke titels uit binnen- en buitenland
door Roel Salemink, Harry van Dalen, Dodo Meijer, Arjen Mulder, Christiaan Roodenburg, Helen Westerik, Daan Stoffelsen, Joop Hopster en  Esther Wils

ECONOMIE
Markt en macht
Door Kristof Smeyers

“De discussie over de moeilijke verhouding tussen economie en politiek is zo oud als de straat. Ook in België, het ‘eldorado van het kapitalisme’ volgens Karl Marx, worden de twee machtscenakels vaak tegenover elkaar geplaatst. Laten we de onzichtbare hand zijn vingeroefeningen doen, of zou de staat de ongebreidelde marktlogica moeten temperen?”

  • Joseph Vogl, Het financiële regime (Uitgeverij Boom, 2016), 300 blz. (oorspronkelijk verschenen als Der Soveränitätseffekt)
  • René De Preter, De onzichtbare hand boven België. Een economische geschiedenis (Uitgeverij Garant, 2016), 408 blz.

FILOSOFIE
Europa tussen ironie en ‘waarheid’
Door Jozef Waanders

logo defusie

De lach is een heilzaam middel tegen rigide rationaliteit, en onvervreemdbaar onderdeel van de Europese cultuur, al sinds de oude Grieken.”

  • Guido Vanheeswijck, De draad van Penelope. Europa tussen ironie en waarheid (Uitgeverij Polis, 2016), 352 blz.

OP KOMST/FOTOGRAFIE
Oude kleuren
Door Ileen Montijn en Hans Rooseboom

“In oktober verschijnt bij uit- geverij Bas Lubberhuizen het fotoboek Nederland in kleur, 1907-1935, door historica Ileen Montijn en Rijksmuseum- conservator Hans Rooseboom. Hierbij een voorproefje van het beeldschone boek, met tekstfragmenten uit Montijns introductie ‘Een mooi toontje blauw. De bevoorrechte wereld van de autochrome- fotografie.” 

OP KOMST/MIGRATIE
Voorbij fort Europa
Door Addie Schulte

“Een gesprek met Henk van Houtum en Leo Lucassen over landsgrenzen en de grenzen van het wetenschappelijk engagement.” 

  • Henk van Houtum en Leo Lucassen, Voorbij Fort Europa. Een nieuwe visie op migratie (Atlas Contact, oktober 2016), 144 blz.