Alle berichten van Tivadar Vervoort

Van socialisme naar barbarij: Orbáns strijd tegen de Ander

In Nederland leert ’s lands premier ons dat politieke visie een olifant is die het zicht belemmert. Inderdaad is de West-Europese democratie sinds Thatcher verregaand gedepolitiseerd geraakt. Hoe anders is de situatie in Hongarije. Daar lijkt het de democratie zelf waartegen de ambities van Viktor Orbán zich in de loop van zijn inmiddels bijna zeven jaar durende premierschap in toenemende mate keren. Zijn project noemde hij in 2015 expliciet het bouwen van een ‘illiberale’ Hongaarse staat. Het blijkt een uitnodiging om zoveel mogelijk externe en interne vijanden te zoeken bij zijn strijd voor Hongarije. Liberalen, socialisten, zij die hun Hongaarse identiteit niet voorop stellen; ze horen niet in Orbáns utopie thuis. Dat we zijn illiberalisme heel serieus moeten nemen, bleek afgelopen week, toen het standbeeld van de wereldberoemde denker Georg Lukács werd verwijderd én een wet werd aangekondigd die Boedapests Central European University (CEU) met sluiten bedreigt. Het is geen toeval dat Lukács een Hongaars-joodse marxist was en dat de CEU door de Hongaars-joodse durfkapitalist en filantroop George Soros (oprichter van het Open Society Institute, inmiddels Open Society Foundations) werd gesticht. De voornemens en koers van Orbán, de demonstraties van vandaag, de stemming over de wet morgen, en de gebeurtenissen die erop volgen, zullen uitwijzen hoe ver de anti-kosmopolitische politiek in Hongarije kan gaan. Door Tivadar Vervoort met Ilse Josepha Lazaroms.

Illiberale democratie

Orbáns illiberale democratie is al enige jaren in de maak. In 2012 werd zijn nieuwe grondwet aangenomen, een eitje, met een absolute meerderheid in het parlement. Die grondwet opent sindsdien met ‘Isten, áldd meg a magyart!’, God zegene de Hongaren, en spreekt in de preambule trots over de kerstening van het land door stichter Sint István (Stefan). De Hongaar is volgens de tekst trots op het beschermen en verspreiden van de Europese waarden. Die waarden blijken te bestaan uit christelijke tradities en het kerngezin. Zo’n gezin heeft vervolgens nadrukkelijk het huwelijk tussen man en vrouw als basis. Enige tolerantie tegenover (laat staan, gelijkheid voor) bijvoorbeeld vluchtelingen, moslims, Joden en de LHBTQ-gemeenschap is ver te zoeken. De staatsburger van Orbáns illiberale democratie is Hongaars, christelijk en heteroseksueel — Blut und Boden en anders niets. Toch lijkt de grootste vijand van het land nog steeds het socialisme. Bijna de helft van de constitutionele grondbeginselen zijn een afrekening met de communistische ideologie. Opvallend is dat over de Holocaust, waarin Hongarije een pijnlijke rol aan de kant van nazi-Duitsland speelde, met geen woord wordt gerept. In plaats daarvan wordt de veroordeling van het socialistische verleden van het land gebruikt om iedere vorm van hedendaags kosmopolitisme de kop in te drukken. Ironisch genoeg is de open samenleving, en niet een sluimerend bolsjewistisch bewustzijn, daar het voornaamste slachtoffer van.

* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *
Lees verder Van socialisme naar barbarij: Orbáns strijd tegen de Ander

Roetvlek in het historisch bewustzijn

In zijn The Economy of Machinery and Manufactures (1835) schreef Charles Babbage, tegenwoordig vooral bekend als de uitvinder van een vroege voorloper van de computer, het volgende over klimaatverandering: ‘[Deze] chemische veranderingen, zorgen voor een constante toename in de atmosfeer van grote hoeveelheden koolstofzuur [CO2] en andere gassen die schadelijk zijn voor dierlijk leven. Er is nog onvoldoende bekend over de manier waarop de natuur deze elementen ontleedt, of ze omzet in een solide vorm.’ Babbage’s boek bewijst dat wetenschappers al in de negentiende eeuw nadachten over de schadelijke effecten van de uitstoot van grote hoeveelheden CO2. Hoewel er veel natuurwetenschappelijk onderzoek is gedaan naar klimaatverandering, zijn de historische wortels van dit proces nog nauwelijks onderzocht. In twee nieuwe, nu al veelgeprezen standaardwerken over de negentiende eeuw wordt klimaatverandering zelfs helemaal niet genoemd. Waarom hebben historici nauwelijks aandacht voor het ontstaan van klimaatverandering? En waarom is het belangrijk om dit proces beter te begrijpen? Door Thomas Smits.

In De eeuw van de macht (2016) geeft de Britse historicus Richard Evans een overzicht van politieke ontwikkelingen in het Europa van de negentiende eeuw. Hoewel hij verschillende landen los van elkaar behandelt, neemt Evans ook belangrijke overkoepelende trends waar. Ten eerste beschrijft hij de lange strijd die ertoe zou leiden dat nieuwe groepen, zoals arbeiders, horigen en vrouwen, eindelijk een stem binnen de politieke besluitvorming zouden krijgen. Deze grootschalige emancipatie verbindt Evans op een knappe manier aan de opkomst van het nationalisme, zowel in oude staten, zoals Frankrijk en Engeland, als in landen die aan het begin van die eeuw nog gevormd moesten worden, zoals Italië en Duitsland. De tweede belangrijke overkoepelende politieke ontwikkeling die Evans waarneemt is het imperialisme: de uitbreiding van de macht van Europese landen over grote delen van de wereld die in de late negentiende eeuw zou uitmonden in de zogeheten wedloop om Afrika.


Essay uit dBNg 2017#1

omslag 9780691169804 omslag 9780713990881 omslag 9781784781293

omslag 9781848549005 omslag 9783406582837 omslag 9789045031170


De eeuw van de macht is niet alleen een politieke geschiedenis. In een aantal thematische hoofdstukken knoopt Evans allerlei technologische, economische, sociale en culturele processen aan elkaar die in negentiende eeuw tot wasdom komen. Het hoofdstuk ‘De verovering van de natuur’ beschrijft bijvoorbeeld zowel het temmen van de wilde natuur buiten de mens (de cultivatie van bossen, rivieren en bergen), als de wilde natuur in de mens zelf (het puriteinse onderdrukken van ‘primaire driften’ en de bijbehorende opkomst van de psychiatrie). Dit perspectief op de natuur die overwonnen, veroverd of onderdrukt moet worden, komt ook terug in Evans’ beschrijving van de opkomst van stoomkracht. Deze ‘beslissende doorbraak’ zorgde ervoor dat de maatschappij zich eindelijk vrij kon maken van ‘de tirannie van de elementen en de begrenzingen van menselijke, elementaire en dierlijke kracht in de creatie van industriële macht’. Het is echter de vraag of deze loskoppeling van de natuur alleen maar positief was.

* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *
Lees verder Roetvlek in het historisch bewustzijn

Hitlers program

door Arnold Heumakers


NG-2006-50-5 Portret Hitler het raam uit, anoniem, 1945

Essay uit dBNg 2016#5

  • hitler_cmykMein Kampf. Eine kritische Edition, bezorgd door Christian Hartmann, Thomas Vordermayer, Othmar Plöckinger & Roman Töppel. (Institut Für Zeitgeschichte 2016) 2 dln., 1966 blz. (bestel)

 

 

De nieuwe Duitse editie van Mein Kampf die begin dit jaar verscheen heeft in de Nederlandse pers opvallend weinig aandacht gekregen. Hoe komt dat, en is het terecht?

Het feit dat Mein Kampf voor het eerst sinds 1945 weer legaal kon verschijnen, werd uiteraard wel als nieuwsfeit gemeld. Maar veel recensies zijn er bij mijn weten niet gekomen, terwijl dat bij andere klassiekers doorgaans wel het geval is. Misschien is het ongepast Mein Kampf een klassieker te noemen. Hoe moeten we het dan noemen? Met die vraag zou een recensie zich kunnen bezighouden. Waarom hebben de recensenten het in meerderheid laten afweten? Aan gebrek aan belangstelling voor Hitler, het nazisme en de Tweede Wereldoorlog kan het niet gelegen hebben. Over deze onderwerpen verschijnen er nog artikelen genoeg, ook in de kranten, onder meer naar aanleiding van de recente Hitler-biografieën van Volker Ulrich en Peter Longerich.

Mogelijk heeft men over Mein Kampf in Nederland gezwegen omdat het boek hier, anders dan in Duitsland, nog altijd verboden is. In het recente verleden zijn enkele antiquaars aangeklaagd op basis van artikel 137e van het Wetboek van Strafrecht (dat discriminatie en aanzetten tot haat en geweld verbiedt) omdat zij een exemplaar van Mein Kampf te koop aanboden. In Duitsland is de verkoop nooit verboden; het boek verscheen alleen niet in een nieuwe uitgave omdat de deelstaat Beieren, sinds 1945 in het bezit van het copyright, dat niet toestond. Sinds 1 januari 2016 is dat copyright vervallen, dus wie maar wil kan Mein Kampf opnieuw uitgeven.

Het Institut für Zeitgeschichte in München is iedereen voor geweest door met een monumentale ‘kritische editie’ te komen. Tegen de tweeduizend bladzijden dik, voorzien van meer dan drieduizend voetnoten en ruim vijf kilo zwaar, is het een uitgave geworden die niet snel in omvang, degelijkheid en gewicht overtroffen zal worden. In Duitsland vloog het boek de winkel uit, mijn exemplaar behoort al tot de vierde druk. Om hoeveel exemplaren het in totaal gaat weet ik niet, maar die komen nog eens bovenop de ruim twaalf miljoen die vóór en tijdens het Derde Rijk zijn verspreid, onder meer als huwelijksgeschenk van staatswege. Wanneer we ook alle vertalingen meerekenen, evenals de digitale versies die vrij op internet te downloaden zijn, komen we ongetwijfeld uit op een voor boeken astronomisch te noemen getal. Des te merkwaardiger dat bijna niemand in ons land de moeite genomen heeft om dit ongehoorde succesnummer, nu er een actuele aanleiding toe bestaat, eens zelf te lezen en te bespreken.

* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder Hitlers program

ABG 97

ABG97 (februari 2013)

ABG 65

Sijbolt Noorda
Van de redactie ABG97

Jeroen Hopster
Stephen Jay Gould: de evolutie van een iconoclast
Jeroen Hopster wint de ABG VN Essay Prijs 2013

Het zelfreinigend vermogen van de wetenschap
Nieuwe regels voor wetenschappelijke integriteit?

Willem Koops
Zijn wij allemaal Diesjes?
Diederik Stapels dubbelzinnige mea culpa

Hélène Gelèns
marsmanvariaties I
Gedicht

Op Andermans Erf Series
Homo homini lupus?
Onbaatzuchtig gedrag bij dieren en mensen

Geertje Dekkers
De archeologische kalender uitgerekt
Een nieuwe standaard voor koolstof-14-datering

Pepijn Corduwener
De queeste naar legitieme autoriteit
Een politiek portret van de twintigste eeuw

Piet Schrijvers
Lucretius in vroegmodern Italië
Een nieuwe held van de moderne tijd?

Juryrapport ABG VN Essayprijs 2013

Ben de Pater
Werelden van verschil

ABG 96

ABG96 (december 2012)

ABG 65

Sijbolt Noorda
Van de redactie

Shortlist ABG VN Essay Prijs 2013

Sarah de Rijcke
Een ode aan de hersenen
Eenentwintig eeuwen hersenverbeelding

Ed Jonker
Holocaust versus Slavernij?
Naar een dialogische geschiedenis

Maria Barnas
Het denken en het meisje
Gedicht

Jack Vromen
Economics made fun
Een nieuwe genre, ter lering en vermaak

Maarten Steenmeijer
De nieuwe kleren van de dictator
Toerisme in de Franco-tijd

Geertje Dekkers
Anatolië de bakermat van het Nederlands?
De Turkse wortels van de Indo-Europese talen

Annelies Zoomers
Land grabbing: ontwikkelingskans of landjepik?
Verkenning van een nieuw studieveld

Margriet Hoogvliet en Mart van Duijn
Nieuw licht op lezen
Nieuwe media en leescultuur in de late Middeleeuwen

ABG 89

ABG89 (november 2011)



Sijbolt Noorda
Van de redactie

Koen Beumer en Joeri Bruyninckx
Achter het spiegelraam van de biologie
Het rijke innerlijk leven van dieren

Ronald Meester
Wat is wiskunde?
De rol van logica en creativiteit

Michiel Leezenberg
Hoe seculier zijn de Middeleeuwen?

Jan Derksen
Een mooie moderne mythe
Een overzicht van de breinboekenhype

Paul C. Struik
Kantelende evenwichten
Over het gedrag van complexe systemen

Armando
EEN ONDERDAK
Gedicht

Corine Don en Paul de Vreede
Het geheim van Gray
Het studieboek Psychology nader bekeken

Yves Menheere
Het vreedzame boeddhisme?
De mythe van een geweldloze religie

Geertje Dekkers
Het gevaar zit in een klein hoekje
Wat doet een oorlogssituatie met het brein?

Piet van der Kruit
Radioruis en de kosmos
De ontdekking van de Big Bang

Lezersreactie

ABG 87

ABG87 (juli 2011)



Sijbolt Noorda
Van de redactie

Eus van Someren
Slaapt een fruitvlieg?
Een overzicht van slaap in het dierenrijk

Jelle de Boer
Hoe meet je geluk?
Psychologen en economen over geluk

Herman Philipse
Hoe feit en theorie zich tot elkaar verhouden

Roland Pierik
Werken aan een gezondere wereld?
De medicijntestindustrie kritisch in kaart gebracht

Michiel Korthals
Mogen we nu wel of niet vlees eten?
Zin en onzin over onze vleesproductie

Andrew Cartwright
INCLUSION : IN CLUE’S MANSION
Gedicht

Thijs Pollmann
Schrijvers in gesprek met hun stof
Over het vakmanschap van tekstbezorgers

Geertje Dekkers
Af van allergie en astma?
De blootstelling aan micro-organismen op de boerderij

Wolter Mooi
Een studieboek: een gids, een relikwie
De ‘dikke Robbins’ is een legendarische klassieker

Fred Keijzer
Een brein komt nooit alleen

ABG 86

ABG86 (mei 2011)



Chunglin Kwa
Hoera, daar zijn de sprinkhanen!
Intimiteit met de kleinste levensvormen

Sijbolt Noorda
Van de redactie

Gerrit Burgers
Met complexiteit de wereld te lijf
Een introductie in een ingewikkeld onderzoeksveld

Lex van Bemmel
Is waanzin vrouwelijk?
De complexe geschiedenis van hysterie

Geertje Dekkers
De quantumcomputer een stap dichterbij
Over quantumbits en de manipulatie van elektronen

Antjie Krog
DIE ESTETIEK VAN EMPATIE
Gedicht

Maaike Koffeman
Revolutie in de Republiek der Letteren
Verleden, heden en toekomst van het boek

Elisabeth Lissenberg
De doem om zwart te zijn
Speculaties over het verband tussen ras en crimineel gedrag

Riet Schenkeveld-van der Dussen
Oxford, de ‘ideale’ universiteit
Het leven van Maurice Bowra

ABG 85

ABG85 (maart 2011)


Laurens Ham
Multatuli, een zelfcreatie
Laurens Ham wint de ABG VN Essayprijs 2011

Sijbolt Noorda
Van de Redactie

Leendert Louwe Kooijmans
Levende stenen
De rituele rol van vuursteen

Vincent van der Noort
De schoonheid van de symmetrie
Over de fascinatie van wiskundigen voor hun eigen vakgebied

Thijs Weststeijn
Afscheid van Peking
Hoe China zijn eigen verleden afbreekt

Lies Wesseling
Een spiegel van een harteloze wereld

Renée van Riessen
Fiere Margriet*
Gedicht

Geertje Dekkers
Een mozaïek van soorten
De ontstaansgeschiedenis van het Amazonegebied

Edwin van de Haar
De vele bronnen van internationale orde
Meer realisme en minder idealisme nodig

Tomas Vanheste
Juryrapport Essayprijs Academische Boekengids en Vrij Nederland 2011

Carel Stolker
‘Recht: taai, taai, taai!’
Wat is een goed eerstejaarsboek?