Je bent mens, maar wat is dat?

De geur van oude boeken, de vermenging van schimmel en wier; paleontoloog Jelle Reumer reconstrueert in ‘De lessen van het korstmos’ (DNBg 2016#2) via antiquarische archeologie een doorbraak in de biologie en demonstreert de onhoudbaarheid van de stamboom als ordenend model.

DNBg 2016-2_Pagina_08[…]

‘Deze kleine, circa 1,5 cm grote platwormpjes eten tijdens hun jeugdstadium eencellige algen van de geslachten Platy­monas en Tetraselmis; de algcellen worden echter niet verteerd maar blijven als fotosynthetiserende endosym­biont in de groen gekleurde worm aanwezig. De vol­wassen worm ‘leeft’ van de biochemische opbrengst van de fotosynthese van wel 25.000 wiercellen, en leeft dus feitelijk als plant. Worm en alg zijn tot elkaar ver­oordeeld. Precies hetzelfde fenomeen doet zich voor bij een ook in Nederland voorkomende zeenaaktslak, Elysia chlorotica. De slak, die de vorm van een boom­blad bezit, is ook groen gekleurd als gevolg van de ves­tiging in zijn lichaam van wiercellen, in dit geval van het geslacht Vaucheria. DNBg 2016-2_Pagina_09Er heeft zelfs overdracht plaats­gevonden van bij de fotosynthese betrokken genetisch materiaal van het wier naar de slak, die daarmee dus ook genetisch eigenlijk een plant kan worden ge­noemd. Zowel Symsagittifera als Elysia levert een stam­boomtechnisch probleem op. Het zijn dieren, respec­tievelijk namelijk een worm en een slak, en ze hangen in cladogrammen ongetwijfeld aan de respectievelijke takken: Platyhelminthes en Gastropoda. Maar het zijn eigenlijk ook planten, kolonies Platymonas en Vauche­ria, en moeten dus ook aan de wierentak bungelen. Een enigma.

Een klaverplant, alfalfa, luzerne en ander zogenoem­de groenbemesters doen hun nuttige werk dankzij DNBg 2016-2_Pagina_11wortelknolletjes die propvol zitten met bacteriën die stikstof kunnen binden; de planten maken hun eigen kunstmest uit ordinaire lucht. Een koe verteert haar gras met behulp van een maagstelsel als een brouwers­vat, een fermentatieketel vol bacteriën die het onver­teerbare gras omzetten in nuttige voedingsstoffen (waarna de koe er zelfs melk van maakt). Ook uw en mijn boterhammen en rauwkostsalade behoeven darm­flora – zonder deze bacteriële hulp zou het voedsel vrijwel onverteerd bij de endeldarm weer naar buiten komen. De plant, de koe, de mens: wij zijn niet één organisme, wij zijn een samensmelting van vele; in de cellen, tussen de cellen, in de darm en de wortelknol.’

Krijg als abonnee toegang tot de digitale editie en lees verder …