Markt en macht

Door Kristof Smeyers, cultuurhistoricus aan University College London. In september 2016 verschijnt zijn economische geschiedenis van België, Het gestolde land.


Essay uit DBNg 2016#4

  • Joseph Vogl, Het financiële regime, Uitgeverij Boom 2016, 300 blz. (oorspronkelijk verschenen als Der Soveränitätseffekt)
  • René De Preter, De onzichtbare hand boven België. Een economische geschiedenis, Uitgeverij Garant 2016, 408 blz.

De discussie over de moeilijke verhouding tussen economie en politiek is zo oud als de straat. Ook in België, het ‘eldorado van het kapitalisme’ volgens Karl Marx, worden de twee machtscenakels vaak tegenover elkaar geplaatst. Laten we de onzichtbare hand zijn vingeroefeningen doen, of zou de staat de ongebreidelde marktlogica moeten temperen?

Zou je een venndiagram tekenen dat de traditionele machtsstructuren in de samenleving bevattelijk voorstelt, dan kan dat bestaan uit twee ruwe deelverzamelingen. Het staatsbestel –het tweekamerstelsel, politieke partijen, gerechtshoven, vakbonden en werkgeversorganisaties – aan de ene kant. Aan de andere kant de economische structuren: banken, de beurs, de markten, multinationals en een hele financieringsindustrie. Elementen hoppen af en toe van de ene naar de andere deelverzameling: financiers maken bijvoorbeeld regelmatig de overstap naar de politiek, en gepensioneerde politici  zitten  graag in de directieraad van een multinational of bankengroep. Maar dat zijn de twee grote compartimenten van het diagram: politiek en economie.

In theorie tenminste. Macht verfoeit het vacuüm. De doorsnede van het venndiagram is niet leeg: in welke verzameling plaats je immers centrale banken, of de trojka van Europese Centrale Bank, IMF en Europese Commissie, of de alomtegenwoordige ratingbureaus? De doorsnede is het thuis van een moeilijk te definiëren soort macht, voor instellingen die opereren buiten de reikwijdte van de politieke krachten en zonder de beperkingen van ‘zuiver’ economische instituties. Zulke onduidelijkheid zet de aloude debatten over de rol van de staat in de economie en  de rol van de economie in de staat op hun kop.

* Abonnees lezen verder. Neem ook een abonnement! *

Bent u al abonnee, maar ziet hu hieronder geen nummers? Logt u dan eerst even in? www.nederlandseboekengids.nl/inloggen