Tagarchief: Denker des Vaderlands

Rouwen in het Antropoceen

Sommige begrippen dienen enorm goed als stok om mee te slaan. ‘Neoliberalisme’ is daar een mooi voorbeeld van. Gewoon ‘neoliberalisme’ roepen en klaar is Kees. Kaltgestellt. Het buzzword van dit moment, ‘Antropoceen’ heeft een vergelijkbaar effect. Al dient dit begrip niet zozeer als stok om anderen mee te slaan, als wel als zweep om mee aan zelfkastijding te doen. Met de introductie van dit nieuwe geologische tijdperk proberen we de vinger op de zere plek te leggen: de mens – de antropos – die een puinzooi maakt van onze planeet. Door Lisa Doeland.

Volgens de recent verkozen Denker des Vaderlands, René ten Bos, gaat van naamgeving een bezwerende werking uit. Onbenoemd maakt onbekend. En angstig: ‘we geven namen omdat we bang zijn’. In Dwalen in het Antropoceen (2017) laat Ten Bos zien hoe we aan de onzekerheid die gepaard gaat met leven in tijden van klimaatopwarming, zeespiegelstijging en massa-extinctie, het hoofd proberen te bieden door het beest een naam te geven: het Antropoceen. Het probleem met Antropoceen met een grote ‘A’ is volgens Ten Bos dat het een richting suggereert, een aanknopingspunt, een weg het bos uit. En dat is volgens hem nou juist wat we níet moeten doen. We hebben de weg nooit geweten en we moeten vooral niet denken dat we die nu opeens wél kunnen vinden: verdwaald zijn is de permanente conditie van de mens. Met geo-engineering en andere technologische quick fixes om de ‘cascade aan catastrofes’ het hoofd te bieden (zoals het bouwen van een megadam in de Beringzee om de Noordpool te beschermen, of een reflecterend zonnescherm in de ruimte plaatsen om wat zonlicht tegen te houden) heeft hij dan ook weinig op. Want als het Antropoceen ons íets leert, dan is het wel dat wij op onze omgeving inwerken en de omgeving op ons. En ook dat er geen buitenperspectief is dat ons toestaat van een afstandje te bepalen wat er aan de hand is en wat we zouden moeten doen om elders te komen. We staan er niet boven of buiten, we zitten er middenin.

Essay uit dBNg 2017#3

    


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *
Lees verder Rouwen in het Antropoceen