De man Montaigne

‘Dit lezer, is een eerlijk boek. Het waarschuwt U al direct dat ik het uitsluitend voor privé-doeleinden en huiselijk gebruik bestemd heb. Ik heb geen moment gedacht aan het nut voor U of aan mijn eigen glorie. Zo’n opzet zou mijn krachten te boven gaan.’ Met deze bescheiden woorden opende Michel de Montaigne zijn beroemde Essais, waarmee hij een heel nieuw literair genre schiep en zichzelf presenteerde als de sceptische intellectueel die zich had teruggetrokken uit een wereld die werd geregeerd door hebzucht, machtswellust en het verlangen naar roem. In plaats daarvan ging hij op zoek naar kennis, inzicht en wijsheid. Zo is het beeld ontstaan van Montaigne, zittend in het torentje van zijn château waarvan hij de balken had laten beschilderen met citaten uit de klassieken, met grote distantie en scherpzinnigheid nadenkend over de condition humaineDoor Rob Hartmans.

Het is vaak deze Montaigne die literatoren en filosofen ons tonen. Zij zien in zijn Essais niet zelden een materiaalverzameling voor het ultieme zelfhulpboek (zie bijvoorbeeld de bestseller van Sarah Bakewell uit 2010, waarin uit Montaignes werk een soort ‘levenskunst’ wordt gedestilleerd). Mensen die dit beeld graag overeind willen houden, en weigeren te twijfelen aan de oprechtheid van Montaignes woorden aan de lezer, kunnen de vuistdikke biografie van Philippe Desan beter niet lezen. Dat Desan Montaignes leven geheel anders bekijkt blijkt al uit de ondertitel van de oorspronkelijke Franse editie: Une biographie politique. Desan laat overtuigend zien dat Montaigne, afkomstig uit een geslacht van rijke handelaren die hartstochtelijk verlangden naar adellijke status, er alles aan deed om de maatschappelijke ladder te bestijgen. Door uitvoerig onderzoek te doen naar de politieke instituties en machtsverhoudingen, en zeer nauwgezet de verschillen tussen de diverse edities van de Essais te bestuderen, schildert de biograaf het beeld van een man die allesbehalve een onthechte denker was.


Essay uit dBNg 2017#2


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder