Het schrijven van de dag en het schrijven van de nacht

Een oordeel is snel geveld, helemaal over iemand die aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond. Het reactionaire verleden van de als links bekendstaande schrijver en literatuurcriticus Maurice Blanchot doet nog altijd veel stof opwaaien. Arnold Heumakers zoekt de nuance op en laat zien hoe juist het literair extremisme van Blanchot een simpele veroordeling van zijn ultrarechtse jeugd in de weg staat. Door Arnold Heumakers.


Lees verder

Over zelfdoding, met Elena Lindemans

Morgen plegen er in Nederland waarschijnlijk iets meer dan vijf mensen zelfmoord. Meestal zijn die mensen tussen de vijftig en zestig jaar, zo noteert het CBS. In 2015 stierven 1.871 personen door eigen hand, waarvan het leeuwendeel (941) te boek is gegaan als lijdend aan een psychische stoornis. De conclusie lijkt helder: Nederlandse suïcidanten zijn vooral mensen van middelbare leeftijd in geestelijke nood. De vraag of het voor een andere groep, ouderen met een voltooid leven, gemakkelijker gemaakt moet worden om stervenshulp te krijgen, blijkt een van de struikelblokken in de kabinetsformatie. Is die vraag nu inderdaad de belangrijkste? Wordt eerstgenoemde groep eigenlijk al voldoende geholpen? En wat zijn eigenlijk de rationele en morele bezwaren tegen zelfdoding? Door Arnoud Staveneuiter en Elena Lindemans.


Lees verder

Voor Sokrates: vroege denkers uit de Griekse wereld

Harvard University Press deed het afgelopen jaar de resultaten van een vermetel project het licht zien: een negendelige kritische teksteditie, met nieuwe vertaling, van de zogenaamde ‘presocratici’ in de befaamde Loeb Classical Library. Drie classici met een bovengemiddelde interesse in de essayistiek gingen ermee aan de haal, ingeleid en bezorgd door Piet Gerbrandy.
Door Piet Gerbrandy, Alex Philippa Kyrke Otto en Christiaan Caspers.


Lees verder

Menselijkheid in het robottijdperk

Begin deze maand maakte de ING-bank bekend dat zij ondanks een recordwinst ruim vijftien procent van het personeelsbestand zal schrappen. Toenemende digitalisering maakt die stap volgens de ING zowel noodzakelijk als mogelijk, waarmee de bank meegaat in de trend die software-ondernemer Martin Ford op populairwetenschappelijke wijze probeert te duiden. De ‘opmars van robots’ en andere informatietechnologie is een feit, maar hoe ermee om te gaan? In ieder geval niet door ons zonder meer mee te laten voeren op deze golf. Door Cees Zweistra.

De antwoorden op die vraag lopen sterk uiteen, van zeer kritisch (bijvoorbeeld schrijver Nicholas Carr, populair-filosoof Evgeny Morozov en filosoof-psycholoog Sherry Turkle) tot lyrisch-utopisch (zoals bijvoorbeeld Google’s Eric Schmidt). Grofweg kan gezegd worden dat de critici technologie zien als een belangrijke sociale en politieke macht, terwijl de utopisten technologie vooral beschouwen als een instrument waarmee de efficiëntie waaraan westerse economieën hun welvaart te danken hebben, verder vergroot kan worden. Omdat hij technologie uiteindelijk niet kritisch kan (of wil) benaderen, behoort Ford tot die laatste groep. Dat heeft nogal wat consequenties voor de geloofwaardigheid van zijn boek.


Essay uit dBNg 2016#5


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder

De actualiteit van Charles Sanders Peirce

In de Verenigde Staten herleeft momenteel de belangstelling voor de pragmatische waarheidsfilosofie van Charles Sanders Peirce (1839-1914). Het zou al te kort door de bocht zijn om dat volledig aan het actuele publieke debat over post-truth te wijten, maar dit recente fenomeen maakt deze filosofie wel degelijk relevanter. Voor Peirce waren ‘waarheid’ en ‘rechtvaardigheid’ de twee belangrijkste richtingbepalende waarden (leading values) die in de wetenschap als in het leven tot uiting komen als respect voor feiten en eerlijkheid (fairness). Wat vertelt zijn denken ons over de wegen – meningen, feiten, redeneringen – waarlangs we tot waarheid (truth) proberen te komen en hoe het komt dat we daarin zo vaak tekortschieten. Door Kees Schuyt.

Het pragmatisme in het algemeen, en dat van Peirce in het bijzonder, mag nu extra actueel zijn, de heropleving dateert niet van vandaag en gisteren. Eigenlijk is die al bijna twee decennia aan de gang; in ieder geval sinds de hernieuwde bestudering van Peirce’s kennistheorie in onder andere Cheryl Misak’s Truth and the End of Inquiry (2004) en Christopher Hookway’s Truth, Rationality and Pragmatism (2000). Misak schreef al eerder over de vernieuwende toepassing van Peirce’s kennistheorie op problemen van democratische besluitvorming, deliberatie en consensus (Truth, Politics, Morality, 2000); Robert Westbrook vervolgde zijn werk met de invloedrijke studie Democratic Hope, Pragmatism and the Politics of Truth (2005). Een derde fase in de heropleving vond plaats in de logica, waar meer aandacht is gekomen voor abductief redeneren, dat wil zeggen redeneren van specifieke gevallen naar de meest eenvoudige en waarschijnlijke verklaring ervan, als erkende methode in de wetenschap, vooral gebruikt in zogenaamd kwalitatief sociaalwetenschappelijk onderzoek (I. Tavory & S. Timmermans, Abductive Analysis, Theorizing Qualitative Research, 2014).


Essay uit dBNg 2017#2


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder

Een rationele en liefdevolle islam: de filosofie van Souleymane Bachir Diagne

Een boek dat een eyeopener kan zijn voor het Nederlandse islamdebat: Filosoferen in de islam? van de Senegalese filosoof Souleymane Bachir Diagne, over de rol van de rede en de liefde in de islam. Michiel Leezenberg verwelkomt dit ‘pleidooi voor een dialoog tussen de islam en het moderne denken’, maar vraagt zich daarbij af waar de wegen van islamitische filosofie en theologie van elkaar scheiden. Wat is moderniteit in de islam precies? En is de rede voor Diagne niet al te heilig? Door Michiel Leezenberg.

Een van de opvallendste kenmerken van wat in Nederland nog altijd eufemistisch ‘het islamdebat’ wordt genoemd, is de totale minachting voor historische feiten die eruit spreekt. Elk beroep op de realiteiten van de islamitische wereld – of dat nu de afwezigheid van een kerk is, de eeuwenlange praktijk van tolerantie ten aanzien van religieuze minderheden (die zelfs door Voltaire in zijn Traité sur la tolérance werd geprezen, en aan de Franse koning ten voorbeeld werd gesteld), of het bestaan van een traditie van filosofisch denken en van publieke debatten (moenâzarât) over theologische kwesties – wordt door zelfbenoemde islamcritici achteloos terzijde geschoven als ‘apologetisch’. Zelfs het bestaan van, en het historische belang van, een filosofische en wetenschappelijke traditie in de islam wordt door deze islamofoben glashard ontkend. [1]


Essay uit dBNg 2017#2


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder

Het ware geluk

Het oeuvre van de Franse denker Alain Badiou valt uiteen in twee samenhangende delen. Aan de ene kant zijn er omvangrijke abstracte werken waarin een mathematisch-poëtisch filosofisch systeem uiteen wordt gezet; aan de andere korte polemische boeken waarin de radicaal-emancipatoire implicaties van deze filosofie voor de kunst, politiek, ethiek en liefde worden overdacht. Door Lukas Verburgt.

Badiou dankt zijn populariteit in Nederland tot op heden voornamelijk aan vlotte vertalingen van denkinterventies, zoals het iets meer dan 100 pagina’s tellende Filosofie van het ware geluk. Dat is tegelijkertijd een vloek en een zegen: Badious pas in 2005 naar het Engels vertaalde, 600 pagina’s tellende, magnum opus L’Etre et l’Evenement (1988) waarin deze interventies hun oorsprong, grond en legitimatie vinden, is een duizelingwekkend rotding.


Essay uit dBNg 2017#2


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *

Lees verder