Tagarchief: kristof smeyers

Europa’s gemankeerd laboratorium

In de slipstream van alle hedendaagse euroscepsis is het bon ton om neer te kijken op het zuidelijk deel van de Lage Landen. Maar als proeftuin zou België gezien haar strategische positie op ons werelddeel juist met welwillende belangstelling gevolgd moeten worden. Om te beginnen door de banden met de directe buren aan te halen om zo een Europa van onderop eindelijk een serieuze kans te geven. Kan de nood tot samenwerking van en in België ons iets leren over de toekomst van Europa? Steven van Schuppen denkt van wel: een advies aan Brussel. Door Steven van Schuppen.

België als pars pro toto van Europa. Hier ontmoeten Noord en Zuid, Germaans en Romaans, nuchter-zakelijk en Bourgondisch elkaar. Als ergens de proef op de som van Europese samenwerking genomen zou kunnen worden, dan wel daar. Zeker nu de grootschalige aanpak van de Europese Unie toenemende kritiek ontmoet, is nader onderzoek naar de casus België de moeite waard. In historische analyses van naar het Belgische reilen en zeilen overheerst veelal de politieke kant van de geschiedenis, waarbij onvermijdelijk de aandacht gericht is op de taalstrijd tussen het Nederlands en het Frans. Des te opmerkelijker dat er in de herfst van vorig jaar twee studies over de economische geschiedenis van het land verschenen. In Het gestolde land van Kristof Smeyers en Erik Buyst ligt de nadruk op de periode vanaf de Eerste Wereldoorlog. In De onzichtbare hand boven België van René De Preter wordt ingezoomd op de laatste veertig jaar, het tijdperk waarin het neoliberalisme doorbrak.


Essay uit dBNg 2017#2

    


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *
Lees verder Europa’s gemankeerd laboratorium

Hoe een bibliotheek wordt geboren

Om een bibliotheek te stichten zijn vier dingen onontbeerlijk, wist Thomas Bodley, de oervader van Oxfords universiteitsbibliotheek: kennis, geld, vrienden en vrije tijd. Zijn tijdgenoot, de Leidse Johannes Thysius (1622-1653) werd amper 31, maar kon bij de opbouw van zijn eigen roemruchte bibliotheek niettemin ruimschoots in alle vier voorzien. Door Kristof Smeyers.

Johannes Thysius was een jurist met een gedegen opvoeding, een erfenis gespekt met VOC-aandelen en een ruime kennissenkring in het boekenvak. Hij werd niet gehinderd door een geleerdencarrière of een gezin. Hij voldeed dus aan Bodleys vier basisvoorwaarden. Bovendien werd hij gedreven door een bibliomanie avant la lettre. Althans, dat is een verleidelijke gedachte wanneer je zijn bibliotheek, op de hoek van de Leidse Steenschuur en de Groenhazengracht, binnenwandelt. Al bijna vierhonderd jaar staat daar Thysius’ levenswerk, opgetrokken uit baksteen, maar vooral uit meer dan 3.000 verweerde boekruggen die de vakjurist in zijn korte leven bij elkaar sprokkelde (pamfletten niet meegerekend). Binnen kijken in de Bibliotheca Thysiana is als onder een historische stolp gluren. Achter de gevel leeft de Gouden Eeuw gewoon verder. Of eerder: staat die er al die tijd stil.


Essay uit dBNg 2017#2


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *
Lees verder Hoe een bibliotheek wordt geboren

Markt en macht

Door Kristof Smeyers, cultuurhistoricus aan University College London. In september 2016 verschijnt zijn economische geschiedenis van België, Het gestolde land.


Essay uit DBNg 2016#4

  • Joseph Vogl, Het financiële regime, Uitgeverij Boom 2016, 300 blz. (oorspronkelijk verschenen als Der Soveränitätseffekt)
  • René De Preter, De onzichtbare hand boven België. Een economische geschiedenis, Uitgeverij Garant 2016, 408 blz.

De discussie over de moeilijke verhouding tussen economie en politiek is zo oud als de straat. Ook in België, het ‘eldorado van het kapitalisme’ volgens Karl Marx, worden de twee machtscenakels vaak tegenover elkaar geplaatst. Laten we de onzichtbare hand zijn vingeroefeningen doen, of zou de staat de ongebreidelde marktlogica moeten temperen?

Zou je een venndiagram tekenen dat de traditionele machtsstructuren in de samenleving bevattelijk voorstelt, dan kan dat bestaan uit twee ruwe deelverzamelingen. Het staatsbestel –het tweekamerstelsel, politieke partijen, gerechtshoven, vakbonden en werkgeversorganisaties – aan de ene kant. Aan de andere kant de economische structuren: banken, de beurs, de markten, multinationals en een hele financieringsindustrie. Elementen hoppen af en toe van de ene naar de andere deelverzameling: financiers maken bijvoorbeeld regelmatig de overstap naar de politiek, en gepensioneerde politici  zitten  graag in de directieraad van een multinational of bankengroep. Maar dat zijn de twee grote compartimenten van het diagram: politiek en economie.

In theorie tenminste. Macht verfoeit het vacuüm. De doorsnede van het venndiagram is niet leeg: in welke verzameling plaats je immers centrale banken, of de trojka van Europese Centrale Bank, IMF en Europese Commissie, of de alomtegenwoordige ratingbureaus? De doorsnede is het thuis van een moeilijk te definiëren soort macht, voor instellingen die opereren buiten de reikwijdte van de politieke krachten en zonder de beperkingen van ‘zuiver’ economische instituties. Zulke onduidelijkheid zet de aloude debatten over de rol van de staat in de economie en  de rol van de economie in de staat op hun kop.

* Abonnees lezen verder. Neem ook een abonnement! *

Lees verder Markt en macht