2017#6 (28 november 2017)

naar 2018#1 →

 

ISBN 9789492476111
– ter gelegenheid van de uitreiking van de Erasmusprijs 2017 aan Michèle Lamont –
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)


Margot Dijkgraaf ‘Ik ben een trekvogel’ Een portret van Alain Mabanckou
Kobe De Keere Gluren over de empathie-muur
Dominique De Groen Ghosts in the Shell
Anouk Kootstra ‘Deservingness’ in een meritocratische samenleving
Piet Gerbrandy Verticaal denken. Hypatia, Proclus en Latijnse poëtica van de late oudheid
Arnold Heumakers Spenglers ondergang, toen en nu
Thomas Heerma van Voss Play that funky music, white boy
Anne Beaulieu Denken in transitie. Wat zijn de energy humanities?

Rien Vermeulen Neurologie & psychiatrie, een broedertwist
Marjan Schwegman Rosa Manus
Josien Arts Positiviteit: houvast of ontwrichting?
Barnita Bagchi Inspiratie uit de marge. Drie negentiende-eeuwse Indiase activisten en hun zoektocht naar nieuw sociaal kapitaal
Judith Elshout Zelfrespect in de prestatiesamenleving
Kristof Smeyers Kinderen van hun tijd. Over historici, managers en experts
Jan Dirk Snel Nederlandse cultuurgeschiedenis zonder zuilen


 

LITERATUUR
‘Ik ben een trekvogel’ Een portret van Alain Mabanckou
door Margot Dijkgraaf

Alain Mabanckou is een van de schrijvers die Margot Dijkgraaf ontmoet op het Festival des Correspondances in Manosque, een typisch Provençaals dorp ten noordoosten van Aix-en-Provence. Op een prachtig pleintje, onder de oude platanen, wordt hij, in de openlucht, geïnterviewd over zijn nieuwe boek, Le monde est mon language. Na het openbare interview haast Mabanckou zich te voet naar een tv-interview. Onderweg spreekt Dijkgraaf hem over de plek die hem in Frankrijk het dierbaarst is; de plek waar je een verkenning van zijn werk het beste kunt laten beginnen.

– Alain Mabanckou, Le monde est mon language (Grasset 2017), 320 blz.
– -, Verre cassé (Le Seuil 2005), 208 blz.
– -, Lettres noires: des ténèbres à la lumière (Leçons inaugurales du Collège de France) (Fayard 2016), 80 blz.
– -, Prins Peper (vert. Reintje Ghoos & Jan Pieter van der Sterre) (De Geus 2017), 256 blz.
André Versaille (red.) Alain Mabanckou. Écrivain et oiseau migrateur (Chemin Faisant 2011), 252 blz.

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
Gluren over de empathie-muur
door Kobe De Keere

Hoewel de populariteit van rechts-radicale politici al decennia gestaag stijgt, blijft een deel van de bevolking zich daar elke verkiezingsuitslag over verbazen. Kennelijk is de opkomst van het populisme moeilijk te begrijpen. De sociologische analyses van Lamont (2000) en Hochschild (2016), hoewel jaren van elkaar verwijderd, bieden er een verklaring voor: de zucht naar erkenning. Volgens Kobe De Keere is het vooral die behoefte waar populisten handig op inspelen.

– Michèle Lamont, The Dignity of Working Men: Morality and the Boundaries of Race, Class, and Immigration (Harvard University Press 2000; 2002), 416 blz.
– Michèle Lamont et al., Getting Respect: Responding to Stigma and Discrimination in the United States, Brazil, and Israel (Princeton University Press 2016), 400 blz.
– Arlie Russell Hochschild, Strangers In Their Own Land: Anger and Mourning on the American Right (The New Press 2016), 288 blz.
– Arlie Russell Hochschild, Vreemdelingen in hun eigen land: een reis door rechts Amerika (AUP 2017), 424 blz.

POËZIE
Ghosts in the Shell
door Dominique De Groen

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
‘Deservingness’ in een meritocratische samenleving

door Anouk Kootstra

De Victorianen spraken ooit als eersten van ‘the deserving versus the undeserving poor’. De ‘deserving poor’, dat zijn de harde werkers, de ongelukkigen, de pechvogels vol goede intenties die meer tegenspoed op hun pad hebben gekregen dan zij eigenlijk zouden verdienen. De ‘undeserving poor’ daarentegen, dat zijn de luilakken, de lapzwansen, de nietsnutten die hun precaire situatie aan niets dan zichzelf te wijten hebben en daarom ons mededogen niet waard zijn. Maar wat denken we dan eigenlijk dat dat is, ‘verdienen’?

OUDHEID
Verticaal denken. Hypatia, Proclus en Latijnse poëtica van de late oudheid
door Piet Gerbrandy

Wie de late oudheid wil begrijpen, doet er goed aan haar vormentaal serieus te nemen. Drie recente intellectuele biografieën en twee academische bundels laten goed zien hoe fris, doordacht én herkenbaar het beeld is dat dan oprijst.

– Charlotte Booth, Hypatia: Mathematician, Philosopher, Myth (Fonthill Media 2016), 192 blz.
– Edward J. Watts, Hypatia: The Life and Legend of an Ancient Philosopher (Oxford University Press 2017), 224 blz.
– Radek Chlup, Proclus: An Introduction (Cambridge University Press 2012; 2016), 346 blz.
– Scott McGill & Joseph Michael Pucci, Classics Renewed (Universitätsverlag Winter 2016), 432 blz.
– Jas Elsner & Jesus Hernández Lobato, The Poetics of Late Latin Literature (Oxford University Press 2017), 544 blz.

CULTUURKRITIEK
Spenglers ondergang, toen en nu
door Arnold Heumakers

Er is tegenwoordig haast geen conservatieve publieke intellectueel te vinden die niet wegloopt met Spenglers Ondergang. Maar, zegt Arnold Heumakers, hun lezingen van het werk zijn over het algemeen problematisch: in ieder geval gaan ze in hun zoektocht naar bouwstenen voor hun eigen wereldbeeld en politiek al te makkelijk voorbij aan het fundamentele cultuurrelativisme, het antidemocratisme en de beschavingshaat die uit het werk spreken. Spengler was een vat vol diepe tegenstrijdigheden en zijn twaalfhonderd pagina’s tellende ‘schets’ blijkt dat ook. Een alternatieve lezing.

– Oswald Spengler, De ondergang van het Avondland. Schets van een morfologie van de wereldgeschiedenis (vert. Mark Wildschut) (Boom 2017), 1.200 blz. (2 delen)

MUZIEKCULTUUR
Play that funky music, white boy
door Thomas Heerma van Voss

Schrijver Thomas Heerma van Voss publiceert regelmatig over hiphop. Een terugkerende kritiek op die stukken noopt hem tot reflectie op de vraag wat hij, iemand die de ervaringen van veel hiphopartiesten niet deelt, kan bijdragen aan de discussie rondom en beschouwing van het muziekgenre.

ENERGIETRANSITIE 
Denken in transitie. Wat zijn de energy humanities?
door Anne Beaulieu

De afgelopen twaalf maanden verschenen er aardig wat boeken over energietransitie vanuit wat in de Angelsaksische wereld de humanities worden genoemd. Energie en transitie zijn kennelijk niet alleen onderwerpen voor bèta’s, sociaalpsychologen en econometristen. Maar wat is dan de geesteswetenschappelijke inzet; wat hebben deze disciplines toe te voegen aan ons denken over oplossingen voor de fossiele energiecrisis?

– Sheena Wilson, Adam Carlson & Imre Szeman (red.), Petrocultures: Oil, Politics, Culture (McGill-Queen’s University Press 2017), 544 blz.
– Imre Szeman & Dominic Boyer (red.), Energy Humanities: An Anthology (Johns Hopkins University Press 2017), 616 blz.
– Derk Loorbach, Vanesa Castán Broto, Lars Coenen & Niki Frantzeskaki (red.), Urban Sustainability Transitions (Routledge 2017), 402 blz.
– Petrocultures Research Group, After Oil (Petrocultures Research Group 2016), 79 blz.
– Anna Lowenhaupt Tsing, The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins (Princeton University Press 2015; 2017), 352 blz.

NEUROPSYCHIATRIE
Neurologie & psychiatrie, een broedertwist
door Rien Vermeulen

In de twintigste eeuw raakten de neurologie en de psychiatrie van elkaar gescheiden en vervreemd. Met name in Nederland dreven psychoanalytici de ontstane tegenstellingen de afgelopen vijftig jaar verder op de spits. Aan de hand van wetenschapshistorica Katja Guenthers onderzoek naar de ‘lokalisatieleer’, zijn eigen werk met patiënten met lichamelijke klachten waarvan men vroeger dacht dat de oorzaak psychisch was, en het ambitieuze project van Michael Trimble om neurologie en psychiatrie weer bij elkaar te brengen, stelt neuroloog Rien Vermeulen dat Freuds vroege werk weleens de weg zou kunnen wijzen naar een voller begrip van de relatie tussen geest, brein en lichaam.

– Katja Guenther, Localization and Its Discontents: A Genealogy of Psychoanalysis and the Neuro Disciplines (University of Chicago Press 2015), 296 blz.
– Michael R. Trimble, The Intentional Brain: Motion, Emotion, and the Development of Modern Neuropsychiatry (Johns Hopkins University Press 2016), 328 blz.

FEMINISME
Rosa Manus
door Marjan Schwegman

Eindelijk een boek dat licht werpt op een van de belangrijkste Nederlandse feministen: de Joodse Rosa Manus (1881-1942). Manus had een leidersrol in Nederlandse en internationale vrouwenorganisaties, en streed haar leven lang voor grote idealen als Vrijheid, Vrede en Gerechtigheid. De gefragmenteerde opzet van deze studie, die naast essays van verschillende auteurs bestaat uit foto’s en historische documenten, is gepast: Manus’ persoon blijkt moeilijk in één beeld te vangen. En in hoeverre was Manus’ (seculiere) Joods-zijn, waarop zij zelf weinig nadruk legde, toch van invloed op haar leven en werk?

– Myriam Everard & Francisca de Haan (red.), Rosa Manus (1881-1942): The International Life and Legacy of a Jewish Dutch Feminist (Brill 2016), 474 blz.

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
Positiviteit: houvast of ontwrichting?
door Josien Arts (gastredacteur)

Zelfhulpboeken, mindfulness en een evenwichtige en positieve levenshouding: men doet ons geloven dat het voorwaarden zijn voor een gezond en creatief bestaan in een geglobaliseerde, haastige wereld. Josien Arts laat zien hoe de norm van de positieve levenshouding in werkelijkheid functioneert als smeerolie voor de steeds sneller draaiende raderen van onze economie.

– Barbara Ehrenreich, Bright-Sided: How Positive Thinking Is Undermining America (St Martin’s Press 2010), 256 blz.
– Svend Brinkmann, Standvastig: onder alle omstandigheden jezelf blijven (A.W. Bruna 2016), 176 blz.

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
Inspiratie uit de marge. Drie negentiende-eeuwse Indiase activisten en hun zoektocht naar nieuw sociaal kapitaal
door Barnita Bagchi

Wie iets wil begrijpen van de emancipatiegeschiedenis van vrouwen en lagere kasten in India doet er goed aan terug te gaan naar de tweede helft van de negentiende eeuw, toen een aantal Indiase schrijver-activisten erin slaagde de culturele en educatieve kiemen te zaaien van grote sociale verandering – juist omdat zij zich niet konden beroepen op status of patriarchale privileges, maar wel op een transnationaal bewustzijn. Barnita Bagchi vertelt over drie negentiende-eeuwse Indiase activisten en laat, vertrekkend vanuit het werk van Michèle Lamont, zien hoe cultureel en sociaal kapitaal niet enkel vanuit de gevestigde orde kan ontstaan, maar ook – juist – vanuit de marges.

– Pandita Ramabai, Pandita Ramabai’s American Encounter: The Peoples of the United States (1889) (vert. Meera Kosambi) (Indiana University Press 2003), 304 blz.
– Thomas Paine, Rights of Man, Common Sense, and Other Political Writings (red. Mark Philp) (Oxford University Press 2008), 544 blz.
– Jyotirao Govindrao Phule, Gulamgiri (Createspace Independent Publishing Platform 2017), 150 blz.

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
Zelfrespect in de prestatiesamenleving
door Judith Elshout

Sociologe Judith Elshout promoveerde vorig jaar op haar proefschrift Roep om respect. Ervaringen van werklozen in een meritocratiserende samenleving. Zij kon bij haar onderzoek niet om Lamonts The Dignity of Working Men heen. De hoogst actuele spanningen in de belevingswereld van de arbeidersklasse, zoals Lamont die in Frankrijk en de VS in kaart brengt, blijken ook onder werklozen in Nederland zeer indringend aanwezig.

– Michèle Lamont, The Dignity of Working Men: Morality and the Boundaries of Race, Class, and Immigration (Harvard University Press 2000; 2002), 416 blz.

KENNIS, MACHT EN DIVERSITEIT
Kinderen van hun tijd. Over historici, managers en experts
door Kristof Smeyers

In A History of the World in 101⁄2 Chapters beschrijft Julian Barnes de modus operandi van romantisch kunstschilder Théodore Géricault terwijl hij aan Het vlot van de Medusa werkte: ‘The painter isn’t carried fluently downstream towards the sunlit pool of that nished image, but is trying to hold a course in an open sea of contrary tides.’ Niet alleen schilders draaien met volle kracht aan het roer. Ook wetenschappers trachten koers te houden op de woelige baren van hun tijd. In dit essay volgt Kristof Smeyers het vlot van de geschiedschrijvers en laat met Michèle Lamont op sleeptouw zien dat zij niet los van hun tijd begrepen kunnen worden.

– Jo Tollebeek, Een slapeloos doordenken van alle dingen: over geschiedenis en historische cultuur (Prometheus 2017), 432 blz.
– Stefan Collini, Speaking of Universities (Verso Books 2017), 304 blz.
– Michèle Lamont, How Professors Think: Inside the Curious World of Academic Judgment (Harvard University Press, 2009; 2010), 336 blz.

CULTUURGESCHIEDENIS
Nederlandse cultuurgeschiedenis zonder zuilen

door Jan Dirk Snel

Wat is dat nu eigenlijk, de Nederlandse cultuur? Jan Dirk Snel legt een aantal zeer verschillende recente titels over de Nederlandse cultuurgeschiedenis naast elkaar en zoekt tussen de zuilen. Maar levert dat een geschiedenis op waar we, met Huizinga, in kunnen leven?

– Carla du Pree, Johan Huizinga en de bezeten wereld. De rol van publieke intellectueel tussen twee wereldoorlogen (ISVW uitgevers 2016), 352 blz.
– Marjet Brolsma, ‘Het humanitaire moment’. Nederlandse intellectuelen, de Eerste Wereldoorlog en het verlangen naar een regeneratie van de Europese cultuur (1914-1930) (Verloren 2016), 418 blz.
– Jacqueline Oskamp, Een behoorlijk kabaal. Een cultuurgeschiedenis van Nederland in de twintigste eeuw (Ambo|Anthos 2016), 384 blz.


naar 2018#1 →