2019#2 (maart-april)

← naar 2019#1


ISBN 9789492476203
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)

Geerten Waling Hoe goede intenties en slechte ideeën de universiteit verpesten
Dick Pels Onze democratie is beter
Bram Mellink Het merkwaardige voortbestaan van het neoliberalisme
Naomi Woltring Het gezin als hoeksteen van de markt
Olivier Boehme Overheid en economie, een paringsdans zonder einde
Piet Gerbrandy Nachoem Wijnbergs eenheden van leegte
Jamal Ouariachi Geplaagd door begeerten: Een nieuwer testament
Jilt Jorritsma Onthoofd: speuren op de historische stortplaats
Marij de Wit Het (on)zichtbare dier

Marc van Oostendorp Neerlandistiek moet opkomen voor onderwijs
Arjen Mulder De pratende plant: over de veranderende perceptie van planten
Frans W. Saris Lessen in spinozisme en pragmatisme
Steven van Schuppen Tussen Doggersbank en ‘Drooglijn’: naar een heroïek van de terugtocht
Rineke van Daalen De beschaving achterna
Ad Maas De eerste epistemische oorlog
Ton Zwaan Een nieuwe geschiedenis van de Jodenvervolging
Aimée Plukker ‘Stories are great!’: de eeuwige ontdekking van Rome

 


P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

ONDERWIJS
Hoe goede intenties en slechte ideeën de universiteit verpesten
door Geerten Waling

Geerten Waling bespreekt Jonathan Haidt en Greg Lukianoffs pleidooi voor academische diversiteit en tegen de ‘de-platforming’ van rechtse én linkse sprekers aan Amerikaanse universiteiten. Welke lessen kunnen Nederlandse universiteiten hieruit trekken?

– Jonathan Haidt & Greg Lukianoff, The Coddling of the American Mind: How Good Intentions and Bad Ideas Are Setting Up a Generation for Failure (Allen Lane 2018), 352 blz.

POLITIEK
Onze democratie is beter 
door Dick Pels

Juichwoorden als democratie kunnen op erg uiteenlopende wijzen gebruikt worden. Aan de hand van vier boeken die de vermeende crisis van de democratie aankaarten houdt Dick Pels een pleidooi voor een democratie van zelfbinding en matiging.

– Steven Levitsky & Daniel Ziblatt,  How Democracies Die: What History Tells Us About Our Future (Penguin 2018), 256 blz.
– Marcel ten Hooven, De ontmanteling van de democratie. Hoe de kunst van het samenleven verstoord raakt – en wat eraan te doen (De Arbeiderspers 2018), 256 blz.
– Yascha Mounk, The People Vs. Democracy: Why Our Freedom is in Danger and How to Save it (Harvard University Press 2018), 328 blz.
– Manu Claeys, Red de democratie! Waarom het systeem hapert en wat we eraan kunnen doen (Polis 2018), 256 blz.

POLITIEKE ECONOMIE
Het merkwaardige voortbestaan van het neoliberalisme
door Bram Mellink

Neoliberaal beleid overleefde de economische crisis vrijwel zonder kleerscheuren. Door Philip Mirowski’s ideeëngeschiedenis samen te lezen met Cornel Bans onderzoek naar de plaatselijke omstandigheden van neoliberaal beleid, laat Bram Mellink zien dat neoliberalisme haar succes dankt aan een samenspel tussen nieuwe ideeën en bestaande bestuursstructuren.

– Philip Mirowski, Never Let a Serious Crisis Go To Waste: How Neoliberalism Survived the Financial Meltdown (Verso 2013), 483 blz.
– Cornel Ban Ruling, Ideas: How Global Neoliberalism Goes Local (Oxford University Press 2016), 312 blz.

INKOMENSPOLITIEK 
Het gezin als hoeksteen van de markt
door Naomi Woltring

Aan de hand van Melinda Coopers Family Values: Between Neoliberalism and the New Social Conservatism laat Naomi Woltring zien hoe de overeenkomsten in neoliberaal en sociaal-conservatief Amerikaans beleid ook in de Nederlandse participatiesamenleving te herkennen zijn.

– Melinda Cooper, Family Values: Between Neoliberalism and the New Social Conservatism (Zone Books 2017), 443 blz.

SOCIAALDEMOCRATIE
Overheid en economie, een paringsdans zonder einde
door Olivier Boehme

Neoliberaal beleid overleefde de economische crisis vrijwel zonder kleerscheuren. Door Philip Mirowski’s ideeëngeschiedenis samen te lezen met Cornel Bans onderzoek naar de plaatselijke omstandigheden van neoliberaal beleid, laat Bram Mellink zien dat neoliberalisme haar succes dankt aan een samenspel tussen nieuwe ideeën en bestaande bestuursstructuren.

– Jan Willem Stutje, Hendrik de Man. Een man met een plan (Polis 2018), 512 blz.

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

POËZIE
Nachoem Wijnbergs eenheden van leegte
door Piet Gerbrandy

Hoe kan het toch dat de abstracte, veeleisende en ontoegankelijke gedichten van Nachoem Wijnberg druk gelezen worden en hij de ene na de andere prijs op zijn naam schrijft? Piet Gerbrandy werkt zich door zijn laatste bundel, en kan niet anders dan concluderen: dit is indringende poëzie.

– Nachoem M. Wijnberg,  Om mee te geven aan een engel (Uitgeverij Pluim 2018), 100 blz.

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
Geplaagd door begeerten: Een nieuwer testament
door Jamal Ouariachi

‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Jamal Ouariachi bespreekt Een nieuwe testament van Hella Haasse uit 1966, een historische roman die veel meer is dan dat.

– Hella Haasse, Een nieuwer testament (Querido, 1966; 2019), 148 blz.

JOOST ZWAGERMAN ESSAYPRIJS
Onthoofd: speuren op de historische stortplaats
door Jilt Jorritsma

Losse onverwerkte brokstukken, zo begrijpt Jilt Jorritsma de gebeurtenissen die niet in ons gangbare verhaal over het verleden passen. Wat nu als we juist speuren op die historische stortplaats, waar tijd er niet toe doet? Welke verbanden liggen er tussen die vergeten fragmenten?

MENS & DIER
Het (on)zichtbare dier, een kritiek
door Marij de Wit

Als wij mensen beter ons best zouden doen om niet alleen onze huis- en erfdieren maar ook wilde, proef- en veedieren werkelijk te zien, zouden we volgens Marij de Wit vanzelf gaan beseffen dat we in wezen en gedrag niet ver van hen afstaan – een besef dat van cruciaal belang is voor een rechtvaardiger en duurzamer manier van samenleven.

– Eva Meijer, De soldaat was een dolfijn. Over politieke dieren (Cossee 2017), 124 blz.
– David Garnett, Vrouw of vos (vert. Irwan Droog) (Cossee 2018), 143 blz.

D E  W E T E N S C H A P  &  W I J

NEERLANDISTIEK
Opkomen voor onderwijs: de urgentie van de neerlandistiek
door Marc van Oostendorp

Het aantal studenten dat zich jaarlijks aan een studie Nederlands waagt is teruggelopen, zelfs zo erg dat de studie aan de VU inmiddels is opgeheven. En dat terwijl er in de huidige Nederlandse samenleving de nodige problemen spelen die juist door de neerlandistiek het hoofd geboden kunnen worden. In een reeks essays over de urgentie van de neerlandistiek identificeren verschillende specialisten die problemen en de koers die het vakgebied zou moeten varen om ze te adresseren. Na letterkundigen Frans-Willem Korsten en Saskia Pieterse is het de beurt aan taalkundige Marc van Oostendorp, hoogleraar Nederlands en Academische Communicatie aan de Radboud, die stelt dat de neerlandistiek haar ware taak onder ogen moet komen door zich te richten op het onderwijs.

BIOLOGIE
De pratende plant: over de veranderende perceptie van planten
door Arjen Mulder

Hoewel kennis van en respect voor planten als intelligente medewezens al zo oud is als de mensheid, wordt nu ook de wetenschappelijke kijk op het leven van planten radicaal herzien. Planten kunnen proeven, ruiken, horen, tasten en zien, en geven bovendien vorm aan gemeenschappen gebaseerd op samenwerking en communicatie in plaats van concurrentie. Arjen Mulder schift de recente stroom aan plantenboeken, en vraagt zich af: wat gebeurt er met de mens als die de wereld vanuit de plant beziet?

– Colin Tudge, Het verborgen leven van bomen. Levensloop, functie en betekenis (vert. Mark van Nieuwstadt) (Spectrum 2009), 520 blz.
– Peter Wohlleben, Het geheime netwerk van de natuur. De verrassende samenwerking tussen planten en dieren (vert. Bonella van Beusekom) (A.W. Bruna 2018), 224 blz.
– Peter Wohlleben, Het verborgen leven van bomen. Wat ze voelen, hoe ze communiceren – ontdekkingen uit een onbekende wereld (vert. Bonella van Beusekom) (A.W. Bruna 2016), 222 blz.
– Daniel Chamovitz, What a Plant Knows: A Field Guide to the Senses (Oneworld 2012), 224 blz.
– David Haskell, Het geheime leven van bomen (vert. Bonella van Beusekom) (Meulenhoff 2018), 320 blz.
– Monica Gagliano, Thus Spoke the Plant. A Remarkable Journey of Groundbreaking Scientific Discoveries & Personal Encounters with Plants (North Atlantic Books 2018), 176 blz.
– Nicholas Harberd, Seed to Seed: The Secret Life of Plants (Bloomsbury 2007), 320 blz.
– David Haskell The Forest Unseen: A Year’s Watch in Nature (Penguin 2012), 288
– Stefano Mancuso & Alessandra Viola, Briljant groen. De intelligentie van planten (vert. Etta Maris) (Cossee 2019), 176 blz.

FILOSOFIE
Kees Schuyts lessen in spinozisme en pragmatisme
door Frans W. Saris

Fysicus, bestuurder en essayist Frans W. Saris leest Kees Schuyts recente werken over Spinoza en de Pragmatici, en gaat op zoek naar aanknopingspunten voor een filosofie voor de eenentwintigste eeuw. Vertrekkend vanuit Spinoza’s ‘God, ofwel de Natuur’ komt hij via de ideeën over feiten en vooruitgang van Charles S. Peirce en William James tot een voorstel.

– Kees Schuyt, Spinoza en de vreugde van het inzicht (Balans 2017), 316 blz.
– Charles S. Peirce, Lessen in pragmatisme (red. en vert. Kees Schuyt) (Boom 2017), 304 blz.

WATERBEHEER
Naar een heroïek van de terugtocht
door Steven van Schuppen

De waterschapsverkiezingen komen er weer aan. Wie loopt er warm voor; wat is er eigenlijk te kiezen? Steven van Schuppen legt drie nieuwe Nederlandse wateratlassen naast elkaar en ziet de olifant in ons laagland: Nederland is een delta, de zeespiegel stijgt almaar sneller dan voorspeld en de rivieren worden steeds grilliger. Ruimtelijke ordening is een kwestie van de lange adem: momenteel leggen we de laatste hand aan plannen die al meer dan twintig jaar oud zijn. Nog altijd kijken we maar een paar decennia vooruit. En terwijl wij pappen en nathouden halen de klimaatprognoses ons in. De tijd is rijp voor een kentering in het denken over onze relatie met het wassende water: van een heroïek van strijd en beheersing naar een heroïek van de terugtocht. Een aanzet tot een planologie van de eenentwintigste-eeuwse Wüstung.

– Frits Palmboom, IJsselmeergebied. Een ruimtelijk perspectief (Vantilt 2018), 347 blz.
– Dirk Sijmons, Yttje Feddes, Eric Luiten & Fred Feddes, Ruimte voor de Rivier. Veilig en mooi landschap (Blauwdruk 2017), 304 blz.
– Kees Bos & Jan Willem, Bosch Landschapsatlas van de Oosterschelde: spiegel van verleden, venster op de toekomst  (Bos & Böttcher 2017), 440 blz.

T O E N  &  N U

HISTORISCHE SOCIOLOGIE
De beschaving achterna: manierengeschiedenis
door Rineke van Daalen

‘Met een stoet aan filosofen, theologen, schrijvers, dichters (en een dichteres), rechters en nog veel meer, laat Thomas zien hoe complex en grillig civilisatieprocessen in het vroegmoderne Engeland verliepen, hoe omstreden ze destijds al waren en hoeveel ambivalente reacties ze opriepen.’ Sociologe Rineke van Daalen vraagt zich af waarom sociologen en historici zo weinig samenwerken: Historicus Keith Thomas’ indrukwekkende manierengeschiedenis van vroegmodern Engeland laat duidelijk zien waarom de twee disciplines elkaar nodig hebben.

– Keith Thomas, In Pursuit of Civility: Manners and Civilization in Early Modern England (Yale University Press 2018), 480 blz.

POLITIEKE GESCHIEDENIS
Thorbecke en Moleschott: de eerste epistemische oorlog
door Ad Maas

Feit en waarheid staan vandaag onder politieke hoogspanning. Ad Maas bespreekt de biografieën van twee Nederlanders die aan de wieg stonden van het modernistische geloof in feiten: Johan Rudolf Thorbecke en Jacob Moleschott. Wat kunnen we van hen leren?

– Remieg Aerts,  Thorbecke wil het: biografie van een staatsman (Prometheus 2018), 885 blz.
– Laura Meneghello,  Jacob Moleschott: A Transnational Biography (Transcript 2018), 490 blz.

MODERNE GESCHIEDENIS
Een nieuwe geschiedenis van de Jodenvervolging
door Ton Zwaan

‘Ik geloof u niet. Ik weet dat u geen leugenaar bent, maar ik geloof u niet’. Wat er voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog gebeurde met het grootste gedeelte van de Joodse bevolking van Europa is nog altijd moeilijk te geloven en bevatten. Tegelijk wordt de Jodenvervolging (vooral onder de noemers ‘Shoah’ en ‘Holocaust’) zo veel gethematiseerd en genoemd in populaire cultuur en media, vaak zonder kennis van het meest recente wetenschappelijk onderzoek, dat er bij het grote publiek nog veel onbekend is. Alleen al daarom is het belangrijk dat nieuw en vernieuwend onderzoek naar de Jodenvervolging breed bekend gemaakt wordt. Ton Zwaan beschouwt het levenswerk van David Cesarani: Endlösung. Het lot van de Joden, 1933-1949.

– David Cesarani, Endlösung. Het lot van de Joden, 1933-1949 (Atlas Contact 2018), 1056 blz.

TOERISME
‘Stories are great!’, of: de eeuwige ontdekking van Rome
door Aimée Plukker

In discussies over toerisme wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen de reiziger, die andere plekken op de wereld bezoekt ter lering, en de consumptietoerist, die dat louter doet ter vermaak. Historicus Aimée Plukker neemt, naar aanleiding van een aantal recente boeken over Rome, het toerisme naar de stad door de eeuwen heen onder de loep, en laat zien dat educatief en zuiptoerisme altijd al verweven waren.

– Arthur Weststeijn, Nederlanders in Rome (Prometheus 2017), 224 blz.
– Maarten Asscher, De ontdekking van Rome (Athenaeum 2018), 48 blz.
– Nathasja van Luijn, Mark Oldenhave, Christoph Pieper (red.) De vereeuwigde stad. Een literaire reisgids door het antieke Rome (AUP 2018), 192 blz.

 


← naar 2019#1