2019#3 (mei-juni)

naar 2019#4 →


ISBN 9789492476210
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)


Johan Heilbron Het plunderfeest bij de HEMA
Merijn Oudenampsen De onttroning van de politiek 
Joeri Verbesselt Dystopisch optimisme 
Morjolijn Voogel Tipsy van tech 
Miriam Rasch Op het tweede gezicht: Proust en de roman als ‘optisch instrument’
Neske Beks De kracht van het woord
Piet Gerbrandy Ad fontes! de neerlandistiek moet terugkeren naar haar wortels
Basje Boer De kunst van overgave: over Keefman en de authenticiteit van Jan Arends
Samuel Vriezen Het avontuur van de uitzondering: de drie filosofische hoofdwerken van Alain Badiou
Beate Roessler Gemanipuleerde metamorfosen? over de digitalisering van de mens

Dirk Vis Cyberalchemie: onze cryptografische toekomst volgens Bart Jacobs 
Anne Beaulieu en Paul Wouters Samenleven met data
Leen Huet Uren van discretie: Saint-Simon lezen in de 21ste eeuw 
Diederik Burgersdijk De Oudheid tussen aanhalingstekens: elitair populisme van Perikles tot Baudet 
Tim Noens Een buste en een waas: de actualiteit van de historische vertaling 
Tan Tunali Istanbul (Istanbul): door wolkenkrabbers verkracht
Kerem Eksen: Enkele gedachten over ballingschap
Eva Peek De wereld in de Turkse mal van slachtofferschap
Froukje Santing Interview met Ece Temelkuran 

 


 

P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

ECONOMIE
Het plunderfeest bij de Hema
door Johan Heilbron
Naar aanleiding van Stefan Vermeulens recente boek HEMA. De onwaarschijnlijke ontsnapping van een nationaal icoon duikt socioloog Johan Heilbron in de dramatische bedrijfsgeschiedenis van de Hollandse Eenheidsprijzen Maatschappij – van een van de best renderende winkelbedrijven in Europa naar een door schulden en slechte verkoopcijfers geplaagd zorgenkind aan de rand van faillissement. Een sterk verhaal. Toch, zo laat Heilbron zien, is het slechts een van de vele desastreuze producten van een financiële bedrijfstak met de bedrieglijke naam private equity.

– Josh Kosman, The Buyout of America: How Private Equity is Destroying Jobs and Killing the American Economy (Portfolio 2010), 288 blz.
– Bryan Burrough & John Heylar, Barbarians at the Gate: The Rise and Fall of Nabisco (HarperCollins 1990), 576 blz.

POLITIEKE ECONOMIE
De onttroning van de politiek
door Merijn Oudenampsen
Het begrip neoliberalisme wordt vaak haast als een synoniem voor ‘het kapitalisme’ gebruikt. Aan de hand van Globalists van Quinn Slobodian laat Merijn Oudenampsen zien dat het neoliberalisme onder specifieke omstandigheden ontstond en haar aanjagers zich richtten op het depolitiseren van de economie – met alle gevolgen van dien.

– Quinn Slobodian, Globalists: The End of Empire and the Birth of Neoliberalism (Harvard University Press 2018), 400 blz.

DE NIEUWE GARDE
Dystopisch optimisme
door Joeri Verbesselt
Welkom in het antropoceen – het tijdperk van de mens. Of kunnen we beter spreken van het einde van de mens? Onze ecologische toekomstverbeelding lijdt onder een impasse: we worden overspoeld met enerzijds futuristische voorbeelden van het optimistische geloof in wetenschappelijke vooruitgang en anderzijds dystopische visioenen van de apocalyps. Joeri Verbesselt onderzoekt de sombere toekomstbeelden van het antropoceen en stelt zich de vraag: kunnen we optimisme en dystopie samen denken, op zoek naar een uitweg?

– Donna J. Haraway, Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene (Duke University Press 2016), 312 blz.
– Anna Lowenhaupt Tsing, The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins (Princeton University Press 2015), 352 blz.
– Rebecca Solnit, Hope in the Dark: Untold Histories, Wild Possibilities (Canongate 2016), 176 blz.
– Sean Cubitt, Finite Media: Environmental Implications of Digital Technologies (Duke University Press 2017), 257 blz.
– Jason W. Moore (red.), Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism (PM Press 2016), 236 blz.
– Barnita Bagchi (red.), The Politics of the (Im)Possible: Utopia and Dystopia Reconsidered (Sage 2012), 256 blz.
– T.J. Demos, Against the Anthropocene: Visual Culture and Environment Today (Sternberg Press 2017), 132 blz.

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Tipsy van tech
door Marjolijn Voogel
Technologie is niet neutraal en onpersoonlijk, maar door en door politiek. Marjolijn Voogel bespreekt Jamie Susskinds Future Politics en stelt de vraag hoe onze politieke instituten met technologische veranderingen mee kunnen bewegen.

– Jamie Susskind, Future Politics: Living Together in a World Transformed by Tech (Oxford University Press 2018), 544 blz.

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Op het tweede gezicht: Proust en de roman als ‘optisch instrument’
door Miriam Rasch
Marcel Proust leert ons dat we ons ‘innerlijk boek’ moeten lezen. Nu we steeds meer (verloren) tijd online doorbrengen, laat ook de digitale wereld impressies achter in ons innerlijk. In haar essay over Proust en het internet onderzoekt Miriam Rasch hoe we onze online ervaringen met de roman als ‘optisch instrument’ kunnen ontcijferen.

– Marcel Proust De kant van Swann (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 608 blz.
– id., De gevangene (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 544 blz.
– id., De tijd hervinden (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 480 blz.
– id., Sodom en Gomorra (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 688 blz.
– id., De kant van Guermantes (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 752 blz.
– id., In de schaduw van meisjes in bloei (vert. Philippe Noble) (De Bezige Bij 2018), 480 blz.
– id., De voortvluchtige (vert. Thérèse Cornips) (De Bezige Bij 2018), 369 blz.

LITERATUURPOLITIEK
De kracht van het woord
door Neske Beks
De afgelopen tijd is veel ophef ontstaan rondom vertalingen van literaire teksten waarin het n-woord voorkomt. Na kritiek op de beoogde vertaling werd besloten de titel van de in 2017 verschenen Nederlandse versie van Margo Jeffersons Negroland onvertaald te laten. Toen in de vertaling van Peau noire, masques blancs van Frantz Fanon het n-woord als het Nederlandse equivalent van het Franse nègre bleek te zijn gebruikt, barstte een felle discussie los. Met het oog op de noodzaak om in kwesties als deze consciëntieuzer met taal om te gaan, nam de in Nederland en Spanje woonachtige Vlaamse schrijver en filmmaker Neske Beks het initiatief voor de oprichting van Alphabet Street, een gilde voor zwarte letterkundigen en wordsmiths. In dit essay, te lezen als statement bij de oprichting, formuleert ze een helder en scherp antwoord op de vraag wanneer en waarom men het n-woord moet vermijden. Alsook waarom het belangrijk is dat dit gesprek niet langer over de hoofden van mensen van kleur wordt gevoerd. En waarom uitgevers het zich, bij de uitgave van (vertalingen van) zwarte literatuur, niet kunnen permitteren om een beroep te doen op een geheel wit team, zonder stil te staan bij zwarte perspectieven, of vertalers van kleur en zwarte kennis en ervaring bij het proces te betrekken.

– James Baldwin, Als Beale Street kon praten (vert. Harm Damsma) (De Geus 2018), 320 blz.
– id., Niet door water, maar door vuur (vert. Harm Damsma) (De Geus 2018), 160 blz.

NEERLANDISTIEK
Ad fontes! De neerlandistiek moet terugkeren naar haar wortels
door Piet Gerbrandy
Het aantal studenten dat zich jaarlijks aan een studie Nederlands waagt is teruggelopen, zo erg zelfs dat de bacheloropleiding aan de VU inmiddels is opgeheven. En dat terwijl er in de huidige Nederlandse samenleving de nodige problemen spelen waaraan juist door de neerlandistiek het hoofd kan worden geboden. In een reeks essays over de urgentie van de neerlandistiek identificeren verschillende specialisten de problemen en stippelen ze de koers uit die het vakgebied zou moeten varen om die problemen te adresseren. Na Frans-Willem Korsten, Saskia Pieterse en Marc van Oostendorp is het nu de beurt aan Piet Gerbrandy, classicus aan de Universiteit van Amsterdam, maar ook criticus, essayist, dichter en redacteur bij De Gids. Daarnaast was hij lange tijd leraar Klassieke Talen.

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
De kunst van de overgave: over Keefman en de authenticiteit van Jan Arends
door Basje Boer
‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Basje Boer bespreekt Keefman van Jan Arends uit 1972, een ‘authentieke’ want autobiografische verhalenbundel van een cultschrijver, of… zit het anders?

– Jan Arends, Keefman (1972; Lebowski 2014), 160 blz.

FILOSOFIE
Het avontuur van de uitzondering: de drie filosofische hoofdwerken van Alain Badiou
door Samuel Vriezen
Alain Badiou publiceerde vorig jaar met het derde deel van zijn L’être et l’événement-serie de conclusie van dertig jaar denken: een hoogst abstract filosofisch systeem dat de wiskundige verzamelingenleer combineert met eeuwenoude wijsgerige problemen en militante emancipatoire politiek. Samuel Vriezen neemt dit duizelingwekkende Werk onder de loep, en laat zien waarom zowel complexe wiskunde als hardcore metafysica nodig zijn om de wereld te veranderen.

– Alain Badiou, L’être et l’événement (Seuil 1988), 560 blz.
– id., Logiques des mondes: L’être et l’événement, 2 (Seuil 2006), 638 blz.
– id., L’immanence des vérités: L’être et l’événement, 3 (Fayard 2018), 724 blz.
– id., Het ware leven, of waarom de jeugd gecorrumpeerd moet worden (vert. Piet Joostens) (Polis 2019), 167 blz.

D E  W E T E N S C H A P  &  W I J

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Gemanipuleerde metamorfosen? Over de digitalisering van de mens
door Beate Roessler
Dat digitalisering onlosmakelijk verbonden is met het verlies van privacy roept nauwelijk vragen meer op, maar heeft digitalisering niet nog veel verdergaande consequenties voor wat het betekent mens te zijn? Beate Roessler laat zien waarom de filosofie juist deze vraag moet onderzoeken om de betekenis van waarden als vrijheid, gelijkheid en autonomie te kunnen blijven waarborgen.

– Brett Frischmann & Evan Selinger, Re-Engineering Humanity (Cambridge University Press 2018), 430 blz.
– Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism (Profile Books 2019), 704 blz.

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Cyberalchemie: onze cryptografische toekomst volgens Bart Jacobs
door Dirk Vis
‘Privacy is the power to selectively reveal oneself to the world’, staat in het Cypherpunk Manifesto. Maar hoe krijgen we deze macht terug, nu ons internet vanuit een paar Amerikaanse hoofdkantoren bestierd wordt? Cybersecurity-pionier Bart Jacobs is één van de initiatiefnemers achter de app IRMA, een digitaal paspoort dat individuen de zeggenschap over hun eigen data terug moet geven. Schrijver en kunstenaar Dirk Vis gaat met hem in gesprek en verkent de cryptografische bezweringen die ten grondslag liggen aan authenticatie.

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Samenleven met data
door Anne Beaulieu & Paul Wouters
Hoe kunnen we samenleven met data? Aan de hand van vier recent verschenen boektitels maken Anne Beaulieu en Paul Wouters duidelijk dat samenleven met data verstrekkende sociale en politieke gevolgen heeft.

– Bridgette Wessels, Rachel Finn, Thordis Sveinsdottir & Kush Wadhwa, Open Data and the Knowledge Society: Open Data Movement, Ecosystems and Data (Amsterdam University Press 2017), 203 blz.
– José van Dijck, Thomas Poell & Martijn de Waal, De platformsamenleving. Strijd om publieke waarden in een onlinee wereld (Amsterdam University Press 2016), 180 blz.
– Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power (Profile Books 2019), 704 blz.
– Viktor Mayer-Schönberger & Thomas Ramge, Reinventing Capitalism in the Era of Big Data (Basic Books 2018), 288 blz.

T O E N  &  N U

BROUWER PRIJS – PRIVACY BY DESIGN
Uren van discretie: Saint-Simon lezen in de 21ste eeuw
door Leen Huet
Was een boek vroeger een manier om uit een besloten binnenwereld te treden en met andere geesten contact te leggen, nu zijn boeken soms eerder een manier om ons van de wereld af te zonderen, even echt privé te zijn. Dat dat geen navelstaarderij oplevert, maar juist een helderder blik, toont Leen Huet, lezend in de memoires van een Franse hertog uit het ancien régime.

– Saint-Simon, Mémoires suivi de Additions au Journal de Dangeau, vol. I-VIII (Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard 1983-1988; nouvelle édition), 1904-… blz.

RETORICA
De oudheid tussen aanhalingstekens: elitair populisme van Perikles tot Baudet
door Diederik Burgersdijk
Over Thierry Baudets potjeslatijn hebben al veel classici zich druk en vrolijk gemaakt. Interessanter en belangrijker is het om de aandacht te vestigen op de retorische strategie erachter – op de rol die ‘de Westerse cultuurgeschiedenis’, zoals begrepen door Baudet, daarin werkelijk speelt. Diederik Burgersdijk rapporteert.

HISTORISCHE LETTERKUNDE
Een buste en een waas: de actualiteit van de historische vertaling
door Tim Noens
Aristoteles’ Poëtica: twee recente vertalingen, twee verschillende opvattingen over historische vertalingen. Literatuurwetenschapper en classicus Tim Noens buigt zich over de overwegingen en veronderstellingen die gepaard gaan met de reconstructie van een tijd die niet de onze is: moet een actuele vertaling het origineel zo veel mogelijk in zijn historische context plaatsen, of is die context juist afleidend en onnodig, moet het heden de boventoon voeren? En hoe weten we eigenlijk wat het verschil is?

– Aristoteles, Poëtica (vert. Piet Gerbrandy & Casper de Jonge) (Historische Uitgeverij 2017), 270 blz.
– id., Ars poëtica (vert. Paul Silverentand) (Athenaeum 2018), 112 blz.

S C H R I J V E N  I N  E R D O Ğ A N S  T U R K I J E

INTERVIEWESSAY
Istanbul (Istanbul): door wolkenkrabbers verkracht
door Tan Tunali
Wie zich vandaag de dag aan een stedentripje naar Istanbul waagt, raakt niet alleen overweldigd door haar prachtige ligging aan de Bosporus, haar historische en culturele rijkdom of de smaakvolle keuken. Sinds enige tijd zijn – vaak door hijskranen en stoffige bouwplaatsen geflankeerde – wolkenkrabbers net zo onlosmakelijk verbonden met het straatbeeld van de stad. Tijdens een stadswandeling vergezellen ze je als silhouetten die haast nooit uit beeld zijn. Soms verschijnen ze in de verte aan de horizon, dan weer komen ze plotseling om de hoek kijken, opdoemend boven een door auto’s bevolkt tapijt van grijs beton.

– Burhan Sönmez, Istanbul, Istanbul (vert. René van Veen) (Orlando 2018), 270 blz.

LITERAIR ESSAY
Enkele gedachten over ballingschap
door Kerem Eksen
Terwijl duizenden Turkse academici, journalisten en schrijvers de gevangenis ingingen of hun land ontvluchtten, verbleef wetenschapper en schrijver Kerem Eksen een jaar in Brussel – niet als vluchteling maar voor een onderzoeks- en schrijfverblijf. Het vooruitzicht terug te keren nodigde uit tot een bredere bespiegeling over ballingschap.

REVIEWESSAY
De wereld in de Turkse mal van slachtofferschap
door Eva Peek
Aan de hand van haar ervaringen in Turkije beschrijft Ece Temelkuran de zeven stappen van democratie naar dictatuur. De manier waarop Erdoğan aan de macht kwam kan volgens haar als waarschuwing dienen voor westerse democratieën, en ze pleit daarom voor een mondiale agora om de democratie te redden. Eva Peek laat zien waarom Temelkurans stappenplan te weinig aandacht heeft voor lokale verschillen en benadrukt de noodzaak van een nieuwe ideeënstrijd.

– Ece Temelkuran, Verloren land. De zeven stappen van democratie naar dictatuur (vert. Ireen Niessen) (Ambo|Anthos 2019), 224 blz.

INTERVIEW
Wat Turkije ons leert: interview met Ece Temelkuran
door Froukje Santing
De Turkse journalist en schrijver Ece Temelkuran is verbijsterd over de arrogante en defensieve ontvangst in het Westen van haar boek Verloren land. En tegelijk verbaast het haar niet. ‘In het huidige tijdperk is ongemak het globale kenmerk van mensen met een kritische geest.’


← naar 2019#2