2019#6 (november-december)

← naar 2019#5


ISBN 9789492476241
bestel los | neem een abonnement | download de pdf (voor abonnees)


Jan Willem Duyvendak Een filosoof aan de wandel: onderzoek naar het alledaagse
Patricia de Vries Internetangst en in real life-fetisjisme
Arjan Post Abram de Swaan en het scharnier van de eer
Paul B. Preciado Ex Libris-liefde
Anneke Brassinga Lof van de illogica:
over De God Denkbaar Denkbaar de God
Piet Gerbrandy Don Paterson, behoudend maar briljant
Ilse Josepha Lazaroms Grensoverschrijdend moederschap: literaire roadmaps van liefde en verlies
Herman Stevens Arie Storm, foeteraar in de vrolijke tram
Guido Snel Een plaats voor de herinnering: in memoriam Daša Drndić
Maarten Reesink ‘We hebben de deur geopend naar empathie met dieren’: interview met Frans de Waal

Noortje Jacobs & Ad Maas Het tijdperk van het wetenschappelijke tijdschrift
Hans Rümke Vaccineren, vanzelfsprekend?
Erik de Gier Het hoogtepunt van het Nederlandse welvaartskapitalisme:
J.C. van Markens Delftse arbeidersparadijs
Christien Franken Van beroemde auteurs en de dingen die niet voorbijgaan
Sabine Lichtenstein De gehoorzame dochter:
over het libretto

Jelena Barišić Prijskaartje van een herinnering
Caroline Benoit Bach horen, Bacon zien, Barthelme lezen:
over de hedendaagse Lage Landen-literatuur als tandeloze hond
Jolanda van Benthem Een te strak gespannen draad
Marion Bruinenberg De dingen, ze zingen
Nout Hoogendoorn Het Fotomuseum

 


 

P O L I T I E K & M A A T S C H A P P I J

FILOSOFIE
Een filosoof aan de wandel: onderzoek naar het alledaagse
door Jan Willem Duyvendak
Zijn de dingen die we ‘gewoon’ vinden wel zo gewoon, hoe kunnen we het alledaagse filosofisch bevragen, en wat hebben we daar eigenlijk aan? Jan Willem Duyvendak bespreekt Thuis. Filosofische verkenningen van het alledaagse van Pieter Hoexum en onderzoekt wat er zo gewoon en tegelijkertijd zo bijzonder is aan thuisgevoel.

Pieter Hoexum, Thuis. Filosofische verkenningen van het alledaagse (Atlas Contact 2019), 224 blz.

TECHNOLOGIEKRITIEK
Internetangst en in real life-fetisjisme
door Patricia de Vries
Het internet is niet alleen alomtegenwoordig, ook boezemt het ons steeds meer angst in: zijn onze data wel veilig, en kunnen we nog wel zonder onze smartphone? Patricia de Vries gaat online met Søren Kierkegaard, de angstfilosoof par excellence, en laat zien dat we de invloed van het internet pas kunnen begrijpen als we het als deel van onze werkelijkheid beschouwen.

– Danah Boyd, It’s Complicated: The Social Lives of Networked Teens (Yale University Press 2014), 296 blz.
– Rob van Gerwen, Zullen we contact houden. Hoe we de geest uit ons wereldbeeld verwijderen (Klement 2018), 256 blz.

SOCIOLOGIE

Abram de Swaan en het scharnier van de eer
door Arjan Post
Hebben alle mannen in wezen moeite met opklimmende vrouwen? Arjan Post onderzoekt in zijn bespreking van Abram de Swaans Tegen de vrouwen het wereldwijde identitaire en religieuze verzet tegen vrouwenemancipatie – en of dat weerwerk per definitie hetzelfde is als vrouwenhaat.

– Abram de Swaan, Tegen de vrouwen. De wereldwijde strijd van rechtsisten en jihadisten tegen de emancipatie (Prometheus 2019), 280 blz.

K U N S T & L I T E R A T U U R

PASSAPORTA-OPENINGSLEZING
Ex Libris-liefde
door Paul B. Preciado

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
Lof van de illogica: over De God Denkbaar Denkbaar de God
door Anneke Brassinga
‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Anneke Brassinga herlas De God Denkbaar Denkbaar de God van Willem Frederik Hermans en moest opnieuw schaterlachen om deze betoverende lofzang op de illogica.

– Willem Frederik Hermans, De God Denkbaar Denkbaar de God (G.A. van Oorschot 2010 [1956]), 157 blz.

POËZIE
Don Paterson, behoudend maar briljant
door Piet Gerbrandy
Piet Gerbrandy leest The Poem, het levenswerk van dichter en criticus Don Paterson, dat een tegelijk conservatieve en duizelingwekkend rijke visie biedt op wat poëzie vermag.

– Don Paterson, The Poem: Lyric, Sign, Metre (Faber & Faber 2018), 723 blz.

MOEDERSCHAP
Grensoverschrijdend moederschap: literaire roadmaps van liefde en verlies

door Ilse Josepha Lazaroms
Geschiedenissen van moederschap, van liefde en verlies, daarover spreken archieven niet. Ilse Lazaroms onderzoekt die onbekende verhalen in de literatuur, de plek waar talloze verloren moeders en kinderen ten langen leste een stem krijgen.

– Sara Knott, Mother: An Unconventional History (Viking 2019), 336 blz.
– Naja Marie Aidt, Het boek van Carl. Heeft de dood iets van je afgenomen geef het dan terug (vert. Bart Kraamer)  (Querido 2018), 160 blz.
– Jacqueline Rose, Mothers: An Essay on Love and Cruelty (Faber & Faber 2018), 238 blz.
– Valeria Luiselli, Archief van verloren kinderen. Een roman (vert. Molly van Gelder & Nicolette Hoekmeijer) (Karaat & Das Mag 2019), 440 blz.

OEUVRE
Arie Storm, foeteraar in de vrolijke tram

door Herman Stevens
Arie Storm mag dan bekend (en berucht) zijn vanwege zijn vaak genadeloze recensies van Nederlandse romans, in eerste instantie is hij zelf romanschrijver. In zijn nieuwste boek, een essaybundel getiteld Het horrortheater van de Nederlandse literatuur, krijgt een aantal medeauteurs er weer flink van langs. Toch is collega’s affakkelen niet de hoofdmoot van dat boek, aldus Herman Stevens. Stevens leest Horrortheater in het verlengde van Storms romans en legt verrassende verbanden, die ons doen inzien wat voor een (tijdsgeest)gevoelig romancier Storm is.

Arie Storm, Luisteren hoe huizen ademen (Prometheus 2013), 224 blz.
– Arie Storm, De ongeborene (Prometheus 2001), 205 blz.
– Arie Storm, Het horrortheater van de Nederlandse literatuur (Prometheus 2019), 192 blz.
– Arie Storm, Een diadeem van dauw (Prometheus 2017), 143 blz.

LITERAIR ESSAY
Een plaats voor de herinnering: in memoriam Daša Drndić
door Guido Snel
‘Misschien zou het beter zijn als ik een paar van mijn eigen doden hier in de buurt had, ook al waren die tot stof vergaan. Wat als ik hier sterf?’ De levende herinneringen van een migrant, een stad, een heel continent komen samen in de boeken van Daša Drndić (1946, Zagreb), ten onrechte relatief onbekend in Nederland. Guido Snel gedenkt de vorig jaar overleden schrijfster.

– Daša Drndić, Zonneschijn (vert. Guido Snel) (De Geus 2010), 476 blz.
– Daša Drndić, Leica Format (vert. Celia Hawkesworth) (MacLehose Press 2015), 304 blz.
– Daša Drndić, Trieste (vert. Ellen Elias-Bursac) (MacLehose Press 2012; Mariner Books 2015), 368 blz.

 

D E W E T E N S C H A P & W I J

 

INTERVIEW
‘We hebben de deur geopend naar empathie met dieren’: interview met Frans de Waal
door Maarten Reesink
Frans de Waal is auteur van talloze bestsellers over gedrag, intelligentie en emoties bij dieren, en behoeft in die zin geen enkele introductie. Wie hij is weet iedereen, maar over wat hij is valt te discussiëren. Bioloog of psycholoog? Etholoog, primatoloog of zelfs filosoof? Die verwarring komt niet voort uit het werk van De Waal: dat is ondanks de reikwijdte juist erg coherent en consistent. Het zit hem eerder in zijn soort ideeën over dieren, vooral apen, mensapen en de gelijkenissen met onszelf – waarvan we de implicaties ruim anderhalve eeuw na Darwin nog altijd niet goed weten te doordenken. Dat is althans het idee van Maarten Reesink, mede ingegeven door ideeën binnen (Human) Animal Studies, dat hij doceert aan de Universiteit van Amsterdam. Animal Studies is een relatief jong, interdisciplinair vakgebied dat gaat over de veelheid aan relaties (dus niet per se overeenkomsten) tussen mensen en andere dieren, vanuit diverse alfa- en gammaperspectieven. Naar aanleiding van het nieuwe boek van De Waal, Mama’s laatste omhelzing, gaat Reesink in dit gesprek dan ook vooral op zoek naar verbanden tussen zijn onderzoek en ideeën en het werk van andere mensen die zich met andere dieren bezighouden.

– Frans de Waal, Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? (vert. Jan Pieter van der Sterre) (Atlas Contact 2016), 336 blz.
– Frans de Waal, Mama’s laatste omhelzing. Over emoties bij dieren en wat ze ons zeggen over onszelf (vert. Albert Witteveen) (Atlas Contact 2019), 368  blz.

WETENSCHAPSGESCHIEDENIS
Het tijdperk van het wetenschappelijke tijdschrift
door Noortje Jacobs & Ad Maas
Onderzoekers en academici voelen een enorme druk om zo vaak mogelijk te publiceren, het liefst in high impact journals. Wetenschappelijke tijdschriften lijken misschien een fundamenteel onderdeel van de moderne onderzoekspraktijk, maar Noortje Jacobs en Ad Maas laten zien dat deze journals pas recent hun huidige vorm vonden. Is het tijdperk van het wetenschappelijke tijdschrift inmiddels voorbij?

– Melinda Baldwin, Making ‘Nature’: The History of a Scientific Journal (The University of Chicago Press 2015), 328 blz.
– Alex Csiszar, The Scientific Journal: Authorship and the Politics of Knowledge in the Nineteenth Century (The University of Chicago Press 2018), 368 blz.

VACCINATIE
Vaccineren, vanzelfsprekend?

door Hans Rümke
Nu anti-vaxxers een steeds luidere stem in het publieke debat hebben, is het niet vreemd dat veel mensen met vragen over vaccins zitten: hoe werken ze, waartegen beschermen ze, hoe weten we dat ze veilig zijn? En wat zouden we aan de daling van de vaccinatiegraad kunnen doen? Op die vragen geeft vaccinatiedeskundige Hans Rümke antwoord.

T O E N & N U

 

ECONOMISCHE GESCHIEDENIS
Het hoogtepunt van het Nederlandse welvaartskapitalisme: J.C. van Markens Delftse arbeidersparadijs
door Erik de Gier
Van bedrijven verwachten we dat ze rekening houden met het klimaat, goed zorgen voor hun personeel en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat deze eisen een veel meer alomvattende voorgeschiedenis kennen in het zogenaamde welvaartskapitalisme wordt vaak achterwege gelaten. Erik de Gier bespreekt het belangrijkste Nederlandse voorbeeld van welvaartskapitalisme en vindt daar lessen voor de toekomst.

– Jan van der Mast, Agneta. Waargebeurd verhaal over een opmerkelijk verbond tussen twee vrouwen (Nieuw Amsterdam 2015), 256 blz.
– Jan van der Mast, J.C. van Marken: De eerste sociaal ondernemer van Nederland (Nieuw Amsterdam 2019), 654 blz.

BIBLIOMEMOIRES
Van beroemde auteurs en de dingen die niet voorbijgaan

door Christien Franken
Literatuurwetenschap over Grote Auteurs kan behoorlijk saai en onpersoonlijk zijn. Daarom is er de bibliomemoire, een genre waarin, vaak onbeschaamd en op persoonlijke wijze, de liefde betuigd wordt aan grote schrijvers en hun werk. Christien Franken las er vier en vroeg zich af of ze erin slagen iets toe te voegen aan wat we al weten over D.H. Lawrence, Jane Austen, Katherine Mansfield en George Eliot.

Fay Weldon, Letters to Alice: On First Reading Jane Austen (Hodder & Stoughton 1992), 160 blz.
– Geoff Dyer, Out of Sheer Rage: In the Shadow of D.H. Lawrence (Canongate Books 2015), 272 blz.
– Kirsty Gunn, My Katherine Mansfield Project (Notting Hill Editions 2015), 148 blz.
– Rebecca Mead, The Road to Middlemarch: My Life with George Eliot (Granta 2014), 304 blz.

OPERA
De gehoorzame dochter: over het libretto

door Sabine Lichtenstein
Wat is belangrijker bij het ervaren van een opera – de woorden of de muziek? Het klinkt als een simpele vraag, maar muziekwetenschapper Sabine Lichtenstein laat aan de hand van de veelbewogen operageschiedenis zien dat het een rijk en eeuwenoud probleem is, dat aan de wieg staat van het gehele genre – en waar het laatste woord nog niet over gesproken is.

 

 


← naar 2019#5