2020#4 (augustus-september)



ISBN 9789492476296
bestel los | neem een abonnement | download hier de pdf 🔒


NL-Lab Curve als catharsis
Frans W. Saris Waar een klein land klein in kan zijn
Jaenine Daems Constructies, patronen en priemwoestijnen
Jozef Waanders De mogelijkheid van een schiereiland
Dorien Kouijzer Euro, verarming en geweld in Frankrijk
Hans Thijssen De nieuwe kleren van de Stoa
Arnold Heumakers Geschiedenislessen van een democratisch edelman
Persis Bekkering We zijn allemaal vrouwelijk
Niels Springveld Liberalen, fascisten en stropdasmannetjes
Liesbeth Schoonheim De Beauvoir en schrijven als zelfcreatie
Guido van Hengel De lange adem van Ivo Andrić
Pieter Kranenborg Het stinken van de aarde: Ian Buruma en Japan
Hannah van Binsbergen Naast het nieuws: over Ivo Michiels
Loren Snel De dikke roman als stormram
Bertram Mourits Liefde, gemeenschap, begrip: over het overwoestbare geloof in de kracht van poëzie
Marij de Wit De gekte heeft geduld
Matthijs Kuipers (Anti)kolonialisme op woelige zeeën
Piet Gerbrandy Zo zou het kunnen
Mieke de Vos Het onbehagen van antieke heldinnen
Ruud Abma Een historische opgave: de sociologie van Joop Goudsblom

Redactie In memoriam Jo Radersma
Tom Idema Klimaatfictie. Verhalen over een onwaarschijnlijke werkelijkheid
Pieter Vermeulen Klimaatonttovering. Over Amitav Ghosh’ Gun Island
Mieke van Zonneveld Klimaatkind
Amadeo Dierickx Resisto ergo sum. Apocalyps, klimaat en verzet in Nora K. Jemisins The Broken Earth
Jesse van Amelsvoort De stille verwoesting van een klein dorp. Onwaarschijnlijke windmolens in Juli Zehs Unterleuten
Kristine Steenbergh Aardlagen van antropocene verlangens. Intertekstualiteit in Jeanette Wintersons The Stone Gods
Tom Idema en Agnes Andeweg ‘Als het goed gaat met ons, gaat het automatisch slecht met de rest van de natuur’.
Mahlu Mertens Een postkoloniale klimaatbril
Ellen de Bruin Kat en muis
Marieke Winkler en Marjolein van Herten ‘Niet de verklaring maar het raadsel’. Klimaatfictie in Nederland
Hans Bertens Hoe vertel ik het mijn lezers? Een verkenning van recente Amerikaanse klimaatromans


W E T E N S C H A P  &  W I J

VOLKSGEZONDHEID
Curve als catharsis: de uitvinding van Nederland als statistische gevoelsgemeenschap
door NL-Lab

We herkennen onszelf steeds meer in curves, statistieken en grafieken. Maar onder druk van het coronavirus ontstaat in Nederland een nieuw soort nationalisme: de statistische gevoelsgemeenschap. De onderzoekers van NL-Lab tonen de geschiedenis, en de onvoorziene en onwelkome gevolgen daarvan.

TECHNOLOGIEPOLITIEK
Waar een klein land klein in kan zijn
door Frans W. Saris

Een klein schilftertje silicium, de chip, neemt de geestdodende arbeid over en schept nieuwe banen. Ieder van die chips is ten dele het product van de Nederlandse fabricagetechnologie van techreuzen als Philips, ASMI en ASML. Frans W. Saris maakte de chiprevolutie van dichtbij mee en bespreekt de rol van Nederland in het siliciumtijdperk.

— Jorijn van Duijn, Fortunes of High Tech: A history of innovation at ASM International 1958-2008 (Techwatch Books 2019), 952 blz.
— Paul van Gerven en René Raaijmakers, NatLab: kraamkamer van ASML, NXP en de cd (Techwatch Books 2016), 408 blz.
— René Raaijmakers, De architecten van ASML (Techwatch Books 2017), 640 blz.

WISKUNDE
Constructies, patronen en priemwoestijnen
door Jaenine Daems

Van de passer en het latje van de oude Grieken tot de geometrie van de vierdimensionale 3-sfeer, telkens valt Jeanine Daems het belang van kruisbestuiving op. Hoe ziet de wiskunde van nu er uit, en hoe is zij zo geworden? 

— David S. Richeson, Tales of Impossibility: The 2000-Year Quest to Solve the Mathematical Problems of Antiquity (Princeton University Press 2019), 456 blz.
— Rens Bod, Een wereld vol patronen: de geschiedenis van kennis (Prometheus 2019), 480 blz.
— Alex van den Brandhof, Priemwoestijnen: hoogtepunten uit de wiskunde van de 21e eeuw (Prometheus 2018), 256 blz.

 

P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

POLITIEKE ANTROPOLOGIE
Euro, verarming en geweld in Frankrijk: een antropologische blik
door Dorien Kouijzer

Onder het motto Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap viert Frankrijk op 14 juli haar eenheid. Maar zoals dat is met idealen: het zijn idealen. De Franse werkelijkheid is en was een andere, ziet Dorien Kouijzer in Emmanuel Todds Les luttes de classes en France au XXIe siècle.

— Emmanuel Todd, Les Luttes de classes en France au XXIème siècle (Seuil 2020), 376 blz.

FILOSOFIE
De nieuwe kleren van de Stoa
door Hans Thijssen

Steeds vaker zoekt de westerse mens zijn toevlucht in de filosofie van de oude stoïcijnen. Maar wat trekt ons toch zo aan in die klassieke filosofie? Hans Thijssen over waar moderne clichés en denkfouten het ware stoïcijnse leven in de weg staan.

— John Sellars, Lessons in Stoicism: What Ancient Philosophers Teach Us about How to Live, Penguin 2019, 96 blz.
— Donald Robertson, How to Think Like a Roman Emperor: The Stoic Philosophy of Marcus Aurelius, St. Martin’s Press 2019, 304 blz.
— Ryan Holiday, Stillness is the Key: An Ancient Strategy for Modern Life, Profile Books 2019, 288 blz.
— William B. Irvine, The Stoic Challenge: A Philosopher’s Guide to Becoming Tougher, Calmer, and More Resilient, W.W. Norton 2019, 224 blz.
— Seneca, How to Die: An Ancient Guide to the End of Life (vert. en red. James S. Romm), Princeton University Press 2017, 256 blz.

IDEEËNGESCHIEDENIS
Geschiedenislessen van een democratisch edelman
door Arnold Heumakers

De Tocquevilles Ancien Régime en de Revolutie biedt, anders dan de titel doet vermoeden, meer dan slechts historische sensatie. Arnold Heumakers las de recent verschenen vertaling en treft een hoogst actuele reflectie op de hedendaagse democratie.

— Alexis de Tocqueville, Het Ancien Régime en de Revolutie (Boom 2019), 384 blz.

FEMINISME
We zijn allemaal vrouwelijk
door Persis Bekkering

We zijn allemaal vrouwelijk, stelt Andrea Long Chu in Females. Maar wat betekent dat? Persis Bekkering over het fascinerende betoog over vrouwelijkheid, verlangen en politiek. Het resultaat: de implosie van een categorie.

— Andrea Long Chu, Females (Verso 2019), 106 blz.

POLITIEKE THEORIE
Liberalen, fascisten en stropdasmannetjes: Over Theorie van de kraal
door Niels Springveld

De belofte van Willem Schinkel en Rogier van Reekum was groots in Theorie van de Kraal. Niets minder dan een ‘politiek van de radicale liefde’ als tegenwicht aan de ‘liberaal-fascistische orde’. Maar klopt het ook? Boekengidsredacteur Niels Springveld weegt de linkse munitie.

— Willem Schinkel & Rogier van Reekum, Theorie van de kraal: Kapitaal | Ras | Fascisme, Boom 2019, 224 blz.
— Willem Schinkel, Aspects of Violence: A Critical Theory, Palgrave Macmillan 2010, 254 blz.
— Willem Schinkel, Denken in een tijd van sociale hypochondrie: aanzet tot een theorie voorbij de maatschappij, Klement 2007, 518 blz.

JOOST ZWAGERMAN ESSAYPRIJS
De mogelijkheid van een schiereiland (binnenkort online)
door Jozef Waanders

 

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

BIOGRAFIE
Een vergeten leven? De Beauvoir en schrijven als zelfcreatie
door Liesbeth Schoonheim

In menig autobiografisch werk creeërde Simone de Beauvoir ‘Simone de Beauvoir’. Maar tonen haar privédagboeken de mens achter de persona, of is zo’n vermeende authenticiteit illusoir? Liesbeth Schoonheim verkent de ruimte tussen De Beauvoirs publieke en private schrijven, aan de hand van een recent verschenen biografie.

— Kate Kirkpatrick, Simone de Beauvoir: een leven (Ten Have 2020), 400 blz.

OEUVRE
De lange adem van Ivo Andrić
door Guido van Hengel

Ivo Andrić leidde een bewogen leven: van dichter tot diplomaat, van nazi-Berlijn tot communistisch Belgrado. Historicus Guido van Hengel bespreekt Michael Martens’ nieuwe biografie over deze ongrijpbare schrijver.

— Michael Martens, Im Brand der Welten: Ivo Andrić, Ein Europäisches Leben (Paul Zsolnay 2019), 493 blz.
— Ivo Andrić, De brug over de Drina (Ooievaar 1995), 314 blz.

OEUVRE
Het stinken van de aarde: Ian Buruma en Japan
door Pieter Kranenborg

Japan doet denken aan verstilde leegte, recchte lijnen en beheerste bewegingen. Niet het Japan waar Ian Buruma vanaf de jaren ’70 naar op zoek ging. Die banaliteit trof Buruma, ziet Pieter Kranenborg bij lezing van Tokio mon amour. Wat blijkt: mensen zijn mensen, ook in Japan.

— Ian Buruma, Tokio mon amour: Japanse avonturen (Atlas Contact 2018), 240 blz.
— Ian Buruma, De spiegel van de zonnegodin: Japanse portretten (De Arbeiderspers 1984), 250 blz.
— Junichirō Tanizaki, In Praise of Shadows (Vintage 2001), 80 blz.
— Edward Seidensticker, A History of Tokyo 1867-1989: From EDO to SHOWA: The Emergence of the World’s Greatest City (Tuttle Publishing 2019), 640 blz.
— Nagai Kafū, Something Strange Across the River (One Peace Books 2013), 146 blz.
— Donald Richie, Tokyo: A View of the City (Reaktion Books 1999), 124 blz.
— Donald Richie & Ian Buruma, The Japanese Tattoo (Weatherhill 1980), 115 blz.

BOEKWETENSCHAP
De dikke roman als stormram: over Big Books in Times oF Big Data
door Loren Snel

Waar onze aandachtsspanne steeds korter lijkt te worden, zien we bestsellers steeds dikker worden. Loren Snel bespreekt Big Books in Times of Big Data, een treffende analyse van ‘grote’ romans in tijden van digitalisering. Hoewel het juist vaak de dood van de roman wordt genoemd, blijkt digitalisering de literatuur juist een nieuw leven in te blazen.

— Inge van de Ven, Big Books in Times of Big Data (Leiden University Press 2019), 300 blz.

POËZIE
Liefde, gemeenschap, begrip: over het overwoestbare geloof in de kracht van poëzie
door Bertram Mourits

Het wordt nauwelijks verkocht, er wordt weinig onderzoek naar gedaan en vrijwel niemand waagt zich nog aan een zorgvuldige close reading – poëzie doet er niet toe. Of toch wel? Bertram Mourits bespreekt vijf vurige pleidooien voor de poëzie en het nauwkeurig lezen. Doen ze het beeld kantelen, en de lezer lezen?

— Ellen Deckwitz, Olijven moet je leren lezen: een cursus genieten van poëzie, Atlas Contact 2016, 160 blz.
— Stephanie Burt, Don’t Read Poetry: A Book About How To Read Poems, Basic Books 2019, 306 blz.
— Ben Lerner, Waarom wij poëzie haten: een essay (vert. Arthur Wevers), Atlas Contact 2017, 80 blz.
— Piet Gerbrandy, De gong en de rookberg, Historische Uitgeverij 2011, 508 blz.

MEMOIRE
De gekte heeft geduld
door Marij de Wit

Laat me toch niet gek zijn is een ongrijpbare performance van gekte, die de lezer vertwijfeld achterlaat. A.K. Benjamins schrijven reflecteert de gedragingen van zijn geest, ziet Marij de Wit: ontregelend en bij vlagen totaal onnavolgbaar. En de gekte? Die ligt als een geduldig monster te wachten op het juiste moment om toe te slaan.

— A.K. Benjamin, Laat me toch niet gek zijn: verhaal van een rafelende geest, Atlas Contact 2020, 264 blz.

SCHRIJVEN OVER SCHRIJVERS
Naast het nieuws: over Ivo Michiels (binnenkort online)
door Hannah van Binsbergen

T O E N  &  N U

KOLONIALE GESCHIEDENIS
(Anti)kolonialisme op woelige zeeën
door Matthijs Kuipers

Op menig oceaan en schip botste de koloniale werkelijkheid met idoleologie, stelt Kris Alexanderson. Historicus Matthijs Kuipers las haar Subversive Seas, en laat zien hoe de Nederlandse koloniale fantasie op zee uiteenspatte.

— Kris Alexanderson, Subversive Seas: Anticolonial Networks across the Twentieth-Century Dutch Empire (Cambridge University Press 2019), 312 blz.

KLASSIEKE OUDHEID
Zo zou het kunnen
door Piet Gerbrandy

Een vertaling is meer dan een brug slaan tussen twee talen, weet classicus Piet Gebrandy. Het is meer dan een middel, maar bovenal een kunst. Gebrandy neemt ons mee en toont ons de moeilijkheden van het vertalen, aan de hand van het werk van Patrik Lateur en Piet Schrijvers.

— Martialis, Verzamelde epigrammen (Athenaeum 2019), 408 blz.
— Lieven D’Hulst & Chris Van de Poel (reds.), Alles verandert altijd: perspectieven op literair vertalen (Universitaire Pers Leuven 2019), 278 blz.
— Patrick Lateur, Helden: 150 epigrammen uit de Anthologia Graeca (Damon 2019), 200 blz.

OUDHEIDRECEPTIE
Het onbehagen van antieke heldinnen
door Mieke de Vos

Wanneer is iemand een held? Vertaler en historicus Mieke de Vos gaat van het gebaande pad, en beschouwt de Heldinnenbrieven van Ovidius. Die verhalen over vrouwelijke helden, voor wie het patriarchaat een monster is.

— Stephen Fry, Helden: de grote avonturen uit de Griekse mythologie (vert. Henny Corver e.a.) (Thomas Rap 2020), 480 blz.
— Ovidius, Heldinnenbrieven (vert. Marietje d’Hane-Scheltema) (Athenaeum 2019), 88 blz.
— Patrick Lateur, Helden: 150 epigrammen uit de Anthologia Graeca (Damon 2019), 200 blz.

IN MEMORIAM
Een historische opgave: de sociologie van Joop Goudsblom
door Ruud Abma

Joop Goudsblom (1932-2020) was pleitbezorger van het werk van Norbert Elias en grondlegger van de Amsterdamse Sociologische School. Wetenschapshistoricus Ruud Abma bespreekt Goudsbloms nalatenschap, en beziet de nuance van een bevlogen socioloog met wijde blik.

— J. Goudsblom, Geleerd: memoires 1932-1968 (G.A. van Oorschot 2016), 375 blz.

ARMADA – KLIMAATFICTIE

Klimaatfictie. Verhalen over een onwaarschijnlijke werkelijkheid
door Tom Idema

Klimaatonttovering. Over Amitav Ghosh’ Gun Island
door Pieter Vermeulen

Klimaatkind
door Mieke van Zonneveld

Resisto ergo sum. Apocalyps, klimaat en verzet in Nora K. Jemisins The Broken Earth
door Amadeo Dierickx

De stille verwoesting van een klein dorp. Onwaarschijnlijke windmolens in Juli Zehs Unterleuten
door Jesse van Amelsvoort

Aardlagen van antropocene verlangens. Intertekstualiteit in Jeanette Wintersons The Stone Gods
door Kristine Steenbergh

‘Als het goed gaat met ons, gaat het automatisch slecht met de rest van de natuur’. Interview met Menno Schilthuizen
door Tom Idema en Agnes Andeweg

Een postkoloniale klimaatbril. Mr. Eternity, The Swan Book en The Marrow Thieves als klimaatfictie
door Mahlu Mertens

Kat en muis
door Ellen de Bruin

‘Niet de verklaring maar het raadsel’. Klimaatfictie in Nederland
door Marieke Winkler en Marjolein van Herten

Hoe vertel ik het mijn lezers? Een verkenning van recente Amerikaanse klimaatromans
door Hans Bertens