2020#5 (oktober-november)



ISBN 9789492476302
bestel los | neem een abonnement | download hier de pdf ?


Johan Heilbron De gekaapte Amerikaanse democratie
Thijs Kleinpaste Democratie, maar dan voor nette mensen: reflecties op cancel culture
Lydia Baan Hofman Experimenteren met kraaien
Addie Schulte Langzaam voorwaarts
Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira Femma en de karikatuur van Hans Calmeyer
Marjolijn Voogel Van smeltkroes tot archipel: het einde van het Franse ideaal
Kristof Smeyers De wereld in een zandkorrel
Maite Karssenberg Een vervelende, omhooggevallen en avontuurlijke man
Jan-Willem Anker Aanloop naar actie

Cyrille Offermanss Decamarone: verhalen op het breukvlak van twee tijdperken
Nelleke Noordervliet Het leven op aarde: een roman als toverbal
Emma van Meyeren Harpie is nog op zoek naar haar stem
Joris Versteeg Een vakantie naar het gemiste leven
Martien Bos Van Donald Duck tot Homeland: ideologie en angst in wereldomspannende fictie
Larissa Schulte Nordholt Verzet in de leerfabriek
Karlijn Roex Abnormaal, verward, waanzinnig
Steven van Schuppen Het water komt eerder, hoger en verder
Jesse Geerts Bewustzijn en het brein


P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

AMERIKAANSE VERKIEZINGEN
De gekaapte Amerikaanse democratie

door Johan Heilbron

De eerste verkiezing van Trump liet als geen eerdere zien dat een kapitaalkrachtig, goedgeorganiseerd en meedogenloos netwerk het kan winnen van ‘one man, one vote’. In de VS is de afgelopen decennia een geöliede, radicaal conservatieve politieke machine ontstaan die wordt gedragen door een netwerk van zeer rijke donoren. Zijn de Amerikaanse verkiezingen gekaapt, vraagt socioloog Johan Heilbron — en zijn de Democraten in staat tot een alternatief?

— Gordon Lafer, The One Percent Solution: How Corporations Are Remaking America One State at a Time (Cornell University Press 2017), 272 blz.
— Benjamin I. Page & Martin Gilens, Democracy in America? What Has Gone Wrong and What We Can Do About It (University of Chicago Press 2020), 352 blz.
— Benjamin I. Page, Jason Seawright & Matthew J. Lacombe, Billionaires and Stealth Politics (University of Chicago Press 2018), 224 blz.
— Jane Mayer, Dark Money. How a Secretive Group of Billionaires is Trying to Buy Political Control in the US (Scribe 2016), 480 blz.
— Alexander Hertel-Fernandez, State Capture: How Conservative Activists, Big Businesses, and Wealthy Donors Reshaped the American States—and the Nation (Oxford University Press 2019), 384 blz.

POLITIEKE CULTUUR
Democratie, maar dan voor nette mensen: reflecties op cancel culture
door Thijs Kleinpaste

Sociale media zijn een openbaar tribunaal geworden, en de illiberale tendens die daarmee gepaard gaat komt niet meer alleen van rechts, maar nu ook van links. Thijs Kleinpaste overziet het slagveld en ziet achter het geweeklaag over cancel culture vooral elitisme.

BIO-ETHIEK
Experimenteren met kraaien

door Lydia Baan Hofman

Kraaien die roken, stelen, samenwerken en experimenteren. Als The Wake of of Crows iets toont, dan is het wel dat de mens minder uitzonderlijk is dan we vaak denken. Maar hoe doe je dat, samenleven met zulke intelligente soorten? vraagt Lydia Baan Hofman zich af. Is het tijd om onze met dieren gedeelde bestaan opnieuw te overdenken, op zoek naar een gezamenlijke toekomst?

— Thom van Dooren, The Wake of Crows: Living and Dying in Shared Worlds (Columbia University Press 2019), 288 blz.

SOCIALE GEOGRAFIE
Langzaam voorwaarts
door Addie Schulte

Revoluties zijn van gisteren, onze tijd kenmerkt zich door vertraging, zo stelt Danny Dorling in Slowdown. Addie Schulte weegt de prognoses en ziet dat observaties en wensen niet zelden door elkaar heen lopen.

— Danny Dorling, Slowdown: The End of the Great Acceleration (Yale University Press 2020), 373 blz.

 

T O E N  &  N U

TWEEDE WERELDOORLOG
Femma en de karikatuur van Hans Calmeyer
door Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira

Hans Calmeyer besliste tijdens de bezetting in gevallen van twijfel over Joodse afstamming. Hij wist daarbij opvallend veel joodse Nederlanders te redden. Toch knaagt de twijfel. In Els van Diggeles Het raadsel van Femma treffen we Calmeyer als opportunistsch roofdier. Te eenzijdig, vindt Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira.

— Els van Diggele, Het raadsel van Femma: prooi van een mensenredder (De Geus 2020), 192 blz.

FRANKRIJK
Van smeltkroes tot archipel: het einde van het Franse ideaal

door Marjolijn Voogel

In een tijd van ongekende wetenschappelijke, technische en economische vooruitgang, lijkt alles wat te maken heeft met de verhoudingen tussen de verschillende religieuze en culturele groeperingen, juist in regressie te zijn. De wereld als Titanic, is de tendens van Amin Maaloufs biografie. Klopt dat? En wat is er over van het Franse ideaal? vraagt Marjolijn Voogel zich af.

— Amin Maalouf, Le naufrage des civilisations (Grasset 2019), 331 blz.
— Jérôme Fourquet, L’archipel français: naissance d’une nation multiple et divisée (Seuil 2019), 384 blz.

WERELDGESCHIEDENIS
De wereld in een zandkorrel
door Kristof Smeyers

De werken van Patrick Pasture en Johan Verberckmoes zijn een welkome aanvulling op de populaire, historiografische metanarratieven. Toch beschrijven ze veelal de geschiedenis van de mensheid, en niet van mensen, merkt Kristof Smeyers op.

— Patrick Pasture, Ontmoetingen in het Oosten: een wereldgeschiedenis (Pelckmans Pro 2019), 542 blz.
— Johan Verberckmoes, Ontmoetingen in het Westen: een wereldgeschiedenis (Pelckmans Pro 2019), 358 blz.

BIOGRAFIE
Een vervelende, omhooggevallen en avontuurlijke man
door Maite Karssenberg

Handelsreiziger, diplomaat en reisschrijver Hendrik Muller (1859-1941) was in zijn tijd een beroemdheid, maar lijkt vandaag de dag welhaast vergeten. Goed dat er daarom recent een biografie over deze avonturier verscheen, maar oordeelt die niet te mild over deze man?

— Dik van der Meulen, Dr. Hendrik Muller: wereldreiziger voor het vaderland (1859-1941) (Querido 2020), 488 blz.

 

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

ROMAN (VS)
Aanloop naar actie
door Jan-Willem Anker

Wat is goede klimaatfictie en heeft de pandemie daar iets aan veranderd? vraagt Jan-Willem Anker zich af bij het lezen van Jenny Offills Weersverwachting. Het blijkt een knappe, fragmentarische roman, waarin zich een heel andere noodtoestand aandient.

— Jenny Offill, Weersverwachting (vert. Roos van de Wardt) (De Geus 2020), 240 blz.

HERLEZEN
Decamarone: verhalen op het breukvlak van twee tijdperken
door Cyrille Offermans

Lange tijd werd de Decamarone gezien als platvloers, frivool en scabreus amusement. Maar, reflecteert Cyrille Offermans, laat daar geen misverstand over bestaan: zijn beschrijving van het Italiaanse stadsleven in tijden van ziekte is bijzonder precies en actueel.

— Giovanni Boccaccio, Decamerone (Athenaeum 2020, vert. Frans Denissen), 864 blz.

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
Het leven op aarde: een roman als toverbal
door Nelleke Noordervliet

In de reeks ‘Schrijvers over schrijvers’ herlas Nelleke Noordervliet Het leven op aarde, de klassieker van J. Slauerhoff. Het blijkt een opnieuw treffen met een auteur die zowel afdaalt in de puinhopen van Tschong King, als klimt naar de hoogten van de bevrijde geest.

— J. Slauerhoff, Verzameld proza (Nijgh & Van Ditmar 2020), 912 blz.

ROMAN (NEDERLAND)
Harpie is nog op zoek naar haar stem
door Emma van Meyeren

Lange tijd werd de Decamarone gezien als platvloers, frivool en scabreus amusement. Maar, reflecteert Cyrille Offermans, laat daar geen misverstand over bestaan: zijn beschrijving van het Italiaanse stadsleven in tijden van ziekte is bijzonder precies en actueel.

— Hannah van Binsbergen, Harpie (Pluim 2020), 175 blz.

ROMAN (AFGHANISTAN)
Een vakantie naar het gemiste leven
door Joris Versteeg

De Amerikaans-Afghaanse schrijver Jamil Jan Kochai weet het culturele prikkeldraad rondom Afghanistan te doorbreken, ziet Joris Versteeg. Met zijn literaire ontdekkingstocht brengt Kochai tevens een ode aan de orale cultuur van zijn voorouders.

— Jamil Jan Kochai, 99 Nights in Logar (Bloomsbury Circus 2019), 279 blz.

JOOST ZWAGERMAN ESSAYPRIJS
Van Donald Duck tot Homeland: ideologie en angst in wereldomspannende fictie
door Martien Bos

Zitten er geheime satanistische boodschappen in muziek? Voedt de Donald Duck jonge kinderen op tot naar geld hunkerende imperialisten? Martien Bos schrijft over de al dan niet onbewuste relatie tussen ideologie, massamedia en het publiek.

 

W E T E N S C H A P  &  W I J

WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS
Verzet in de leerfabriek
door Larissa Schulte Nordholt

Het rommelt aan de moderne universiteit. Zij is verworden tot leerfabriek, geobsedeerd door efficiëntie, klinkt het steeds luider vanuit de eigen burelen. Larissa Schulte Nordholt weegt de pogingen tot verzet.

— Eelco Runia, Genadezesjes: over de moderne universiteit (Athenaeum 2019), 224 blz.

GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
Abnormaal, verward, waanzinnig
door Karlijn Roex

‘Schizofreen’, ‘psychotisch’ of ‘verward’: is zo’n term een diagnose of vooral een stigma? Socioloog Karlijn Roex verkent de wirwar van beoordelingen en vooroordelen waar wie buiten de norm valt mee te maken krijgt.

— Esmé Weijun Wang, The Collected Schizophrenias (Penguin 2019), 224 blz.
— Paul Verhaeghe, Over normaliteit en andere afwijkingen (Prometheus 2019), 112 blz.
— Bauke Koekkoek, De kwestie verwarde personen: naar een andere benadering van onbegrepen gedrag (Lannoo Campus 2019), 176 blz.

RUIMTELIJKE ORDENING
Het water komt eerder, hoger en verder
door Steven van Schuppen

Het water komt eerder dan we denken, waarschuwt Rutger Bregman. Maar gaat zijn boodschap eigenlijk wel ver genoeg? vraagt Steven van Schuppen zich af. Immers: een veilige omgang met water vergt meer dan slechts wakkere burgers.

— Rutger Bregman, Het water komt: een brief aan alle Nederlanders (De Correspondent 2020), 208 blz.

NEUROLOGIE
Bewustzijn en het brein
door Jesse Geerts

Wie deze nieuwsbrief leest is bewust, zoveel lijkt zeker. Maar wat is dat ongrijpbare bewustzijn toch, en hoe ontstaat het in onze hersenen? Jesse Geerts bespreekt twee wetenschappers die op hun eigen manier daar een licht op schijnen.

— Christof Koch, The Feeling of Life Itself: Why Consciousness Is Widespread but Can’t Be Computed (MIT Press 2019), 280 blz.
— Joseph LeDoux, The Deep History of Ourselves: The Four-Billion-Year Story of How We Got Conscious Brains (Prentice Hall Press 2019), 432 blz.