2021#2 (april-mei)



ISBN 9789492476333
bestel los | neem een abonnement | download hier de pdf


Daniël Boomsma De ontheemde erfenis van een burgerlijk revolutionair
Thijs Kleinpaste Hamlet in de politiek: authenticiteit en twijfel als strategie
Ronald Havenaar Conservatisme in Amerika: van Reagan naar Trump
Charlotte Remarque Influencers zijn keiharde zakenvrouwen
Annelot Prins De oorverdovende stilte na het #MeToo-moment
Tessel Veneboer De slet neemt het woord
Thijs Lijster Commons tegen kapitalisme
Caterine Baeten Het HipHopHuis en de Cultuurnota 2021-2024: Cultuur voor iedereen?
Franka Hummels De zomer dat we Wit-Rusland leerden kennen (dankzij de literatuur)
Selma Franssen De tijd op de hielen: Ali Smith en de geesten van Brexit past, present and future
Peter Kranenborg Neppe mensen tussen de tanden spugen
Manet van Montfrans Het Venetië van Proust: wankele stappen op onzekere grond
Simone Atangana Bekono Tjokvol stemmen
Nadia de Vries Sylva Plath: de vermenselijking van de mythe
Jeanine Daems Haber, Heisenberg, Grothendieck, en hoe we de wereld niet begrijpen
Renée van Amerongen Aandacht voor de afweer
Stephan Besser Een groot verhaal voor het tijdperk van patronen
Roelof ten Napel ‘Een paradoxaal maar onvermijdelijk gevolg’: Jacques Derrida en de filosofische traditie
Jip Lemmens Poëzie als het geluid van een krekel: Stephanie Burts imitaties van Callimachus
Rob Hartmans Achter de vechtlust, ideologische precisie
Vamba Sherif Hoeders van het woord

Jesse van Amelsvoort Minderheidsliteratuur: tussen taal en politiek
Michiel Driebergen De Oekraïnse stad van het land: Lvivs meertalige geschiedenis en literatuur
Tycho Maas De kracht van de Zuid-Afrikaanse Max Havelaar: Elsa Jouberts roman Poppie Nongena, toen en nu
Joep Leerssen De comfortzone van het groepsdenken
Hisham Hamad Wereldliteratuur 100+: de born translated Arabische fictie van Comma Press
David Omar Cohen Liederen van een lachende meubelmaker: de nalatenschap van Mordechai Gebirtig (1877-1942)
Suze van der Poll Kinderen van de zon: Nils-Aslak Valkeapää’s multimediale brug tussen Sapmi en Scandinavië
Hanneke van der Heijden ‘Wij willen dat Aras blijft voortbestaan, maar niet voor de Armeense zaak’: interview met Rober Koptaş
Dorine Schellens Op zoek naar de verloren herinnering: reizen tussen culturen en verledens in hedendaagse Russisch-Duitse literatuur
Jesse van Amelsvoort ‘Fil dank, danke mucho’: over het werk van Kjell Westö


P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

POLITIEKE BIOGRAFIE
De ontheemde erfenis van een burgerlijk revolutionair
door Daniël Boomsma

De Hans van Mierlo zoals we die ontmoeten in Hubert Smeets’ recent verschenen biografie is zowel een exponent van de culturele omslag van de jaren 60 als autonoom democratisch hervormer. Als geen ander bracht Van Mierlo het partijpolitieke landschap in beweging door verfrissend achteloos de vanzelfsprekendheid ervan te bevragen. Van die erfenis lijkt weinig over in het D66 van 2021.

— Hubert Smeets, Een wonderbaarlijk politicus: Hans van Mierlo, 1931-2010 (De Bezige Bij 2021), 608 blz.

POLITIEKE BIOGRAFIE
Hamlet in de politiek: authenticiteit en twijfel als strategie
door Thijs Kleinpaste

Hans van Mierlo leek soms populairder op links dan binnen zijn eigen partij. Echt opmerkelijk is dat niet: als Hans van Mierlo al een politiek leider was, dan een volstrekt atypische. Ogenschijnlijk weinig geïnteresseerd in de eigen partijbelangen, was de D66-leider meer beschouwer dan deelnemer van het politieke spel dat hij zo scherp overzag.

— Hubert Smeets, Een wonderbaarlijk politicus: Hans van Mierlo, 1931-2010 (De Bezige Bij 2021), 608 blz.

AMERIKAANSE POLITIEK
Conservatisme in Amerika: van Reagan naar Trump
door Ronald Havenaar

Onder Reagan beleefde het Amerikaanse conservatisme een wederopstanding die tot de dag van vandaag voortduurt. Of zit het anders? Want hoewel Trump het uitvloeisel was van die opleving, was zijn beleid vaak strijdig met de reagonomics van de jaren 80 en het neoconservatieve beleid erna. Ronald Havenaar beschouwt de politieke nalatenschap en ontwikkeling van veertig jaar conservatief gedachtegoed en beleid in de Verenigde Staten.

— Peter Baker & Susan Glasser, The Man Who Ran Washington: The Life and Times of James Baker III (Doubleday 2020), 720 blz.
— Rick Perlstein, Reaganland: America’s Right Turn 1976-1980 (Simon & Schuster 2020), 1120 blz.
— Andrew J. Bacevich (red.), American Conservatism: Reclaiming an Intellectual Tradition (The Library of America 2020), 672 blz.
— Stephan Bierling, America First: Donald Trump im Weissen Haus. Eine Bilanz (C.H. Beck 2020), 271 blz.

SOCIALE MEDIA
Influencers zijn keiharde zakenvrouwen
door Charlotte Remarque

De influencers die Doortje Smithuijsen opvoert in Gouden bergen zijn geen half-mensen, half-algoritmen, schrijft Charlotte Remarque, maar berekenende zakenvrouwen. Het beeld van de internetpersona als egomaniakaal klopt dan ook niet. Sociale media zijn er niet slechts om te zenden, maar vormen het zelf ten opzichte van het digitale juist in wederkerigheid, lijkt Smithuijsen de lezer mee te willen geven.

— Doortje Smithuijsen, Gouden bergen: portret van een digitale generatie (De Bezige Bij 2020), 224 blz.

FEMINISME
De oorverdovende stilte na het #MeToo-moment
door Annelot Prins

Als #MeToo iets duidelijk maakt is het dat met ieder verhaal dat naar buiten komt er een beetje eelt van de ziel verdwijnt. Maar in een cultuur waarin benoemen en bespreken als maatschappelijk waardevol gezien wordt, bestaat het gevaar dat het delen van een verhaal als ultieme bevrijding gaat gelden, ziet Annelot Prins. Bovendien wordt lang niet iedereen gehoord.

— Roxane Gay (red.), Not That Bad: Dispatches from Rape Culture (Harper Perennial 2018), 368 blz.
— Alison Phipps, Me, Not You: The Trouble With Mainstream Feminism (Manchester University Press 2020), 216 blz.
— Karen Boyle, #MeToo, Weinstein and Feminism (Palgrave Macmillan 2019), 133 blz.

FEMINISME
De slet neemt het woord
door Tessel Veneboer

Om als vrouw te krijgen wat je wil, moet je je als man gedragen, aldus Virginie Despentes in haar furieuze essay King Kong Théorie. Despentes spaart niets of niemand met haar grafische beschrijvingen van seks en geweld – vooral zichzelf niet. Haar essay ageert tegen de beperkingen die vrouwen opgelegd krijgen, maar draait vooral over het onvermogen om vrouwelijk te (mogen) zijn. King Kong Théorie is daarmee een essentiële tekst binnen de Franse feministische canon.

— Virginie Despentes, King Kong Theory (vert. Frank Wynne, Fitzcarraldo 2020), 176 blz.

KAPITALISMEKRITIEK
Commons tegen kapitalisme
door Thijs Lijster

Oorspronkelijk waren de ‘commons’ (‘meenten’) gemeenschappelijk beheerde graaslanden, bossen, watervoorzieningen en visgronden. Tegenwoordig omvat het begrip ook de kennis, cultuur en informatie die we met elkaar delen, met name in de digitale sfeer. Een cruciaal emancipatoir begrip voor hedendaags links, schrijft Thijs Lijster. Maar te vaak worden de meenten tegenover de staat gezet, terwijl de meenten de staat net zozeer nodig hebben als andersom.

— Pierre Dardot & Christian Laval, Common: On Revolution in the 21st Century (vert. Matthew MacLellan, Bloomsbury 2019), 496 blz.
— Erik Olin Wright, How to Be an Anticapitalist in the 21st Century (Verso 2019), 176 blz.

CULTUURBELEID
Het HipHopHuis en de Cultuurnota 2021-2024: Cultuur voor iedereen?
door Caterine Baeten

Dat het Rotterdamse HipHopHuis een plek kreeg in de Basisinfrastructuur (BIS) is een unicum voor een organisatie met wortels in de hiphopcultuur. Er is werk aan de winkel voor de voortrekkers van het HipHopHuis, Aruna Vermeulen, Leal van Herwaarden en Sheree Lenting. Caterine Baeten sprak met hen over het ingewikkelde veld van landelijke en stedelijke cultuurnota’s en de uiteenlopende opvattingen over hiphopcultuur en urban arts in Nederland.

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

OEUVRE
De zomer dat we Wit-Rusland leerden kennen (dankzij de literatuur)
door Franka Hummels

In Wit-Rusland drukt dictator Aleksandr Loekasjenko demonstraties tegen zijn bewind gewelddadig de kop in. Die repressie stelt geëngageerde Wit-Russische schrijvers, met als bekendste voorbeeld Nobelprijswinnaar Svetlana Alexijevitsj, voor een dilemma: spreek je jezelf uit, of slik je je stem in?

— Svetlana Aleksijevitsj, Wij houden van Tsjernobyl: een kroniek van de toekomst (vert. Arjen Uijterlinde & Jos Vonhoff, De Bezige Bij 2016), 320 blz.
— Svetlana Alexijevitsj, De laatste getuigen: kinderen in de Tweede Wereldoorlog (vert. Jan Robert Braat, De Bezige Bij 2018), 256 blz.
— Svetlana Alexijevitsj, De oorlog heeft geen vrouwengezicht (vert. Jan Robert Braat, De Bezige Bij 2016), 384 blz.
— Svetlana Alexijevitsj, Het einde van de rode mens: leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie (vert. Jan Robert Braat, De Bezige Bij 2015), 480 blz.
— Julia Cimafiejeva, Zirkus: Gedichte (vert. Thomas Weiler & Tina Wünschmann, edition.fotoTAPETA 2019), 96 blz.

ROMANCYCLUS
De tijd op de hielen: Ali Smith en de geesten van Brexit past, present and future
door Selma Franssen

Ali Smiths seizoenskwartet gaat evenzeer over wat er wordt onthuld in de nasleep van Brexit als over hoe het zover heeft kunnen komen. Het expressionisme in haar schrijven brengt ons daarmee dichter bij de absurditeit van de huidige maatschappij dan realisme.

— Ali Smith, Herfst (vert. Karina van Santen & Martine Vosmaer, Prometheus 2018), 237 blz.
— Ali Smith, Winter (vert. Karina van Santen & Martine Vosmaer, Prometheus 2018), 240 blz.
— Ali Smith, Lente (vert. Karina van Santen & Martine Vosmaer Prometheus 2019), 304 blz.
— Ali Smith, Zomer (vert. Karina van Santen & Martine Vosmaer, Prometheus 2020), 368 blz

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
Neppe mensen tussen de tanden spugen
door Pieter Kranenborg

‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Deze keer herleest Pieter Kranenborg Merijn de Boer, wiens werk de sluier van de schijn van het gewone leven optilt om te laten zien wat eronder zit: de rare, vieze wezens die we eigenlijk zijn — die brave mensen.

— Merijn de Boer, Nestvlieders: verhalen (Querido 2017), 208 blz.
— Merijn de Boer, De saamhorigheidsgroep(Querido 2020), 400 blz.

LITERATUURKRITIEK
Het Venetië van Proust: wankele stappen op onzekere grond
door Manet van Montfrans

De ‘madeleinescène’ in Marcel Prousts zevendelige romancyclus À la recherche du temps perdu — waarin het onderscheid wordt gemaakt tussen willekeurige en onwillekeurige herinnering — werd een van de beroemdste passages uit de wereldliteratuur. Minder bekend is dat Proust zijn theorieën over subjectiviteit en de werking van het geheugen ontleende aan de Franse empirische psychologie.

— Edward Bizub, Faux pas sur les pavés, Proust controversé: suivi de Beckett et Quignard à contre-pied (Classiques Garnier 2020), 469 blz.

LITERATUUR
Tjokvol stemmen
door Simone Atangana Bekono

AfroLit wil ‘de veerkracht en verbeelding van Zwarte schrijvers’ etaleren, zeggen de samenstellers. Dat schept hoge verwachtingen en die worden niet altijd waargemaakt, schrijft Simone Atangana Bekono. Maar wie de bundel leest zonder programma zal er juist veel rijkdom en verrassingen in vinden.

— Dalilla Hermans & Ebissé Rouw (reds.), AfroLit: moderne literatuur uit de Afrikaanse diaspora (Pluim 2020), 184 blz.

BIOGRAFIE
Sylvia Plath: de vermenselijking van de mythe
door Nadia de Vries

Vaker dan over haar poëzie heeft men het over de mythe rond de tragische dood van Sylvia Plath. Nadia de Vries bespreekt de eerloze mythevorming rondom de auteur en leest Heather Clarks recente biografische bespreking van Plath, die belooft de dichteres uit de schaduw te halen.

— Heather Clark, Rode komeet: Het korte leven en de vlammende kunst van Sylvia Plath (vert. Bart Gravendaal e.a., De Arbeiderspers 2020), 1152 blz.

W E T E N S C H A P  &  W I J

SPECULATIEVE GESCHIEDENIS
Haber, Heisenberg, Grothendieck, en hoe we de wereld niet begrijpen
door Jeanine Daems

Uitvindingen van grote wetenschappers hebben vaak twee kanten: ze brachten de mensheid zowel vooruit als dichter bij de afgrond. Jeanine Daems bespreekt aan de hand van Benjamín Labatuts roman Het blinde licht de randen van onze kennis en de onmetelijke gevolgen van een vaak onbegrijpelijke wetenschap.

— Benjamín Labatut, Het blinde licht (vert. Peter Valkenet, Atlas Contact 2020), 224 blz.

BIOLOGIE
Aandacht voor de afweer
door Renée van Amerongen

Betere reclame dan een pandemie kan de immunologie zich wellicht niet wensen: het legt bloot aan welke cruciale kennis het nog ontbreekt. Het vakgebied heeft namelijk een marketingprobleem, leest Renée van Amerongen in twee toegankelijke boeken over het afweersysteem.

— Daniel M. Davis, Immuun (Nieuwezijds 2020), 288 blz.
— Matt Richtel, An Elegant Defense: The Extraordinary New Science of the Immune System: A Tale in Four Lives (William Morrow 2020), 448 blz.

WETENSCHAPSGESCHIEDENIS
Een groot verhaal voor het tijdperk van patronen: over Rens Bods geschiedenis van menselijke kennis
door Stephan Besser

In Een wereld vol patronen beschouwt Rens Bod de wetenschap als een voortdurende zoektocht naar regelmatigheden. Daarbij neemt hij afstand van de kunstmatige grenzen tussen disciplines – de patronen die hij blootlegt houden zich daar immers toch niet aan.

— Rens Bod, Een wereld vol patronen: de geschiedenis van kennis (Prometheus 2019), 480 blz.

FILOSOFIE
Een paradoxaal maar onvermijdelijk gevolg: Jacques Derrida en de filosofische traditie
door Roelof ten Napel

Jacques Derrida’s Marges van de Filosofie verschijnt krap vijftig jaar na de oorspronkelijke Franse publicatie in een grondig herziene vertaling van Ger Groot. Nu de auteur en diens bedoelingen sinds zijn dood werkelijk afwezig zijn, valt er nog steeds betekenis te ontwaren in dit hoofdwerk uit de deconstructivistische traditie. Maar, welke dan, en wat zegt Derrida dan wel?

— Jacques Derrida, Marges van de filosofie (vert. Ger Groot, Boom 2019), 480 blz.

T O E N  &  N U

KLASSIEKE RECEPTIE
Poëzie als het geluid van een krekel: Stephanie Burts imitaties van Callimachus
door Jip Lemmens

Zonder Callimachus geen literaire grootheden als Vergilius of Ovidius. De Griekse dichter was ‘your favorite ancient poet’s favorite poet’, maar de kans is groot dat de gemiddelde poëzieliefhebber hem niet kent. De recente bundel vertalingen van Stephanie Burt werpt een verfrissende blik op een te lang genegeerde dichter.

— Stephanie Burt, After Callimachus: Poems (Princeton University Press 2020), 202 blz.

SPAANSE BURGEROORLOG
Achter de vechtlust, ideologische precisie
door Rob Hartmans

De meeste boeken over de Spaanse Burgeroorlog zijn politiek gekleurd. In De oorlog tegemoet, over de Nederlandse mannen die tegen het fascisme streden, kiezen Lodewijk Petram en Samuël Kruizinga voor een nuchterdere aanpak, constateert Rob Hartmans. Petram en Kruizinga doen een beroep op de actualiteit door verbanden te leggen tussen hedendaagse Syriëgangers en de Spanjestrijders van toen.

— Lodewijk Petram & Samuël Kruizinga, De oorlog tegemoet: Nederlanders en de strijd om Spanje, 1936-1939 (Atlas Contact 2020), 352 blz.

AFRIKAANSE DIASPORA
Hoeders van het woord: over djeli’s, diaspora en de hele waarheid
door Vamba Sherif i.s.m. De Tank

Het waren de djeli’s of ‘hoeders van het woord’ die de geschiedenis en gebruiken van Afrika ‘schreven’ en haar meenamen naar de diaspora. Hun ambachtelijke zorgvuldigheid en taalbeheersing klinkt ook nu nog door, in bijvoorbeeld de jazz, spoken word en rap. Vamba Sherif leest Camara Laye’s roman De hoeders van het woord en ontwaart een derde lijn, die van onbevreesd waarheidsspreken.

— Camara Laye, Le Regard du roi (Plon, 1954), 254 blz.
— Camara Laye, Le maître de la parole (Plon, 1978), 314 blz.

ARMADA — MINDERHEIDSLITERATUUR

Minderheidsliteratuur: tussen taal en politiek
door Jesse van Amelsvoort

De Oekraïnse stad van het land: Lvivs meertalige geschiedenis en literatuur
door Michiel Driebergen

De kracht van de Zuid-Afrikaanse Max Havelaar: Elsa Jouberts roman Poppie Nongena, toen en nu
door Tycho Maas

De comfortzone van het groepsdenken
door Joep Leerssen

Wereldliteratuur 100+: de born translated Arabische fictie van Comma Press
door Hisham Hamad

Liederen van een lachende meubelmaker: de nalatenschap van Mordechai Gebirtig (1877-1942)
door David Omar Cohen

Kinderen van de zon: Nils-Aslak Valkeapää’s multimediale brug tussen Sapmi en Scandinavië
door Suze van der Poll

‘Wij willen dat Aras blijft voortbestaan, maar niet voor de Armeense zaak’: interview met Rober Koptaş
door Hanneke van der Heijden

Op zoek naar de verloren herinnering: reizen tussen culturen en verledens in hedendaagse Russisch-Duitse literatuur
door Dorine Schellens

‘Fil dank, danke mucho’: over het werk van Kjell Westö
door Jesse van Amelsvoort

Armada, tijdschrift voor wereldliteratuur verschijnt tweemaal per jaar in tandem met de Nederlandse Boekengids. Abonnees lezen Armada zowel van papier als van pdf.