2021#5 (oktober-november)



ISBN 9789492476364
bestel los | neem een abonnement | download hier de pdf


Arnon Grunberg Overal en nergens
Jaap Goudsmit & Johan Heilbron De pandemie in perspectief
Gemma Blok Heroïne bij het haardvuur
Irene van Staveren De beloften van de geldpers
Marieke Borren Joodse emancipatie à la Arendt
Melle Maré Arbeidsongeschikt monnikenwerk: Nicolien Mizees Faxen aan Ger
Rashid Novaire ‘Mijn vader weet niet eens hoe oud ik ben’
Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira De aard van het beestje
Joris van Casteren De marsmannetjes, die zijn we zelf
Sara Polak De geboorte van Big Data
Ruud Abma Psychologie die ertoe doet
Maarten Asscher Wil de echte Cleveringa opstaan? De erfenis van 26 november 1940
Yolande Jansen Het begrip antisemitisme: definities en politisering
Rob Hartmans Quentin Skinner, een geschiedenis
Marijn Kruk Snouck, of de koloniale verlossing
Grâce Ndjako Afrika zal zijn eigen toekomst schrijven
Hanneke van der Heijden Opmaat voor een catastrofe

Stephen van Beek Ter introductie: Dante en de wereld van het boek
David Rijser De weg omhoog: Dante, vreemdeling
Elio Baldi Tussen hel en hemel: De Goddelijke Komedie en De kosmische komedie als ruimtereis – een interview met Frank Westerman
Wim Verbaal Het nieuwe dichten: Dante en de anderen
Tamara van Kessel Het Danteum: meer dan alleen een schrijversvereniging
Christian Lange Dante en het islamitisch paradijs
Monica Jansen Dante in transnationaal perspectief
Vita Westra Dante op zijn kop: Alice Notleys feministische epos The Descent of Alette
Elio Baldi Francesca in de rechtbank
Piet Gerbrandy Licht, zicht en liefde: enkele kanttekeningen bij Paradiso
Stephen van Beek Vijftienmaal het onzegbare zeggen (waarvan driemaal in proza): Nederlandse vertalingen van het laatste canto van de Divina Commedia


H A N N A H  A R E N D T

ANTISEMITISME
Overal en nergens
door Arnon Grunberg

Bij het verschijnen van de eerste Nederlandse vertaling leest Arnon Grunberg Hannah Arendts Antisemitisme (1951). In plaats van ‘gebrek aan liefde voor het Joodse volk’ ziet hij vooral een principiële weigering om te stoppen met denken. Natuurlijk, Arendt roeit met haar persoonlijke, historische en analytische riemen – en dus met haar beperkingen. Maar voor Grunberg is ze vooral een denker die wordt gedreven door de ‘overtuiging dat de waarheid een zoektocht is die niet ophoudt, dat waarheid nooit iets kan worden wat je bezit’. Wie erin slaagt zo te denken, zet nogal wat op het spel.

— Hannah Arendt, Antisemitisme (Boom 2021), 280 blz.

ANTISEMITISME
Joodse emancipatie à la Arendt

door Marieke Borren

Bij het verschijnen van de eerste Nederlandse vertaling van Hannah Arendts Antisemitisme (1951) ziet Marieke Borren de denker al haar vermogens inzetten om te begrijpen waarom uitgerekend de Joden het slachtoffer werden van de nationaalsocialistische vernietigingsmachine. Dat ze daarbij wil laten zien dat zij niet louter slachtoffer waren, is volgens Borren het beste te beschouwen als een logische consequentie van haar toewijding aan de politieke emancipatie – in plaats van de sociale assimilatie – van deze groep.

— Hannah Arendt, Antisemitisme (Boom 2021), 280 blz.

ANTISEMITISME
De aard van het beestje

door Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira

Bij het verschijnen van de eerste Nederlandse vertaling van Hannah Arendts Antisemitisme (1951) vraagt Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira zich vooral af of Arendts hoofdthese – dat de Joden het slachtoffer waren van een conflict tussen het negentiende-eeuwse hoogtepunt van de natiestaat enerzijds en de toekenning van het staatsburgerschap aan de joden anderzijds – de confrontatie met de Nederlandse casus wel overleeft. Het antwoord laat zich raden, en voorspelt weinig goeds voor haar analyse, al legt die de vinger wel op de zere plek.

— Hannah Arendt, Antisemitisme (Boom 2021), 280 blz.

ANTISEMITISME
Het begrip antisemitisme: definities en politisering

door Yolande Jansen

Bij het verschijnen van de eerste Nederlandse vertaling van Hannah Arendts Antisemitisme (1951) concludeert Yolande Jansen dat Arendts bijdrage vooral schuilt in het inzicht dat antisemitisme en de Holocaust in continuïteit met kolonialisme, imperialisme en racisme moeten worden begrepen. De les die wij daaruit nu kunnen trekken is vooral dat minderheden vragen om hun religieuze achtergronden in het publieke leven onzichtbaar te maken niet garandeert dat deze achtergronden van minder politiek belang worden – eerder het omgekeerde.

— Hannah Arendt, Antisemitisme (Boom 2021), 280 blz.

P O L I T I E K  &  M A A T S C H A P P I J

SARS-CoV-2
Pandemie in perspectief

door Jaap Goudsmit & Johan Heilbron

Ons perspectief op de coronapandemie wordt na anderhalf jaar nog altijd vrijwel volledig gedomineerd door dagkoersen en het laatste nieuws, en datzelfde geldt in belangrijke mate voor het overheidsbeleid. Maar als de geschiedenis van pandemieën en de volksgezondheid iets laat zien, is het wel dat hoe we met een pandemie omgaan uiteindelijk belangrijker is dan de pandemie zelf. Jaap Goudsmit en Johan Heilbron pleiten voor een breder beleid, met meer oog voor directe en indirecte gezondheidsrisico’s op de kortere en de langere termijn.

— William H. McNeill, Plagues and Peoples (Anchor Books 1998 (1976)), 368 blz.
— Johan P. Mackenbach, A History of Population Health: Rise and Fall of Disease in Europe (Brill 2020), 430 blz.
— Frank Snowden, Epidemics and Society: From the Black Death to the Present (Yale University Press 2019), 608 blz.

DRUGSBELEID
Heroïne bij het haardvuur
door Gemma Blok

We leven in een tijdperk waarin het kapitalisme het verslavingspotentieel van consumenten genadeloos uitbuit. Games, suiker, porno, gokken en drugs dragen hun steentje bij. Maar ligt het probleem in het geval van drugs bij de verslavende middelen of bij het beleid ertegen? Gemma Blok bespreekt Carl L. Hart en David T. Courtwrights beschouwingen op de Age of Addiction en hun oproep zowel schadelijk drugsgebruik als het schadelijke anti-drugsbeleid te hervormen.

— Carl L. Hart, Drug Use for Grown-Ups: Chasing Liberty in the Land of Fear (Penguin 2021), 304 blz.
— David T. Courtwright, The Age of Addiction: How Bad Habits Became Big Business (Belknap Press 2019), 336 blz.

MONETAIR BELEID
De beloften van de geldpers: van oude inzichten en nieuwe verwarring

door Irene van Staveren

Of we het nu ‘quantitative easing’ noemen of ‘de geldpers aanzetten’, het staat vast dat banken door de aanhoudende Amerikaanse en Europese opkoopprogramma’s zwemmen in gratis geld, met verstrekkende gevolgen voor economie en overheidsbeleid. Maar over wat die gevolgen precies zijn en welk beleid dan passend is, verschillen de meningen nogal – onder economen en beleidsmakers. Irene van Staveren bespreekt de grootste steen in de vijver: Stephanie Keltons pleidooi voor een monetaire paradigmawisseling.

— Stephanie Kelton, De mythe van de staatsschuld: op weg naar een nieuwe economie (vert. Vanja Walsmit, Ambo|Anthos 2021), 320 blz.
ESB (Economisch Statistische Berichten) 4796: Visie op de geldpers (FD Mediagroep 2021), 46 blz.

K U N S T  &  L I T E R A T U U R

LITERATUUR (NL)
Arbeidsongeschikt monnikenwerk: Nicolien Mizees Faxen aan Ger
door Melle Maré

Voor Nicolien Mizee (1965) is ’de gedrevenheid tot werk’ misschien wel de enige niet-beschamende menselijke eigenschap. Opvallend, voor iemand die zo’n zelfverklaarde afkeer heeft van werk. Schrijver Melle Maré buigt zich over Mizees Faxen aan Ger-reeks en de unieke, gedreven persoonlijkheid die eruit spreekt.

— Nicolien Mizee, De kennismaking (Van Oorschot 2017), 395 blz.
— Nicolien Mizee, De porseleinkast (Van Oorschot 2018), 456 blz.
— Nicolien Mizee, Allesverpletterende (Van Oorschot 2019), 320 blz.
— Nicolien Mizee, Hoog en laag springen (Van Oorschot 2021), 448 blz.

SCHRIJVERS OVER SCHRIJVERS
’Mijn vader weet niet eens hoe oud ik ben’

door Rashid Novaire

In 2006 debuteert Hassan Bahara met Een verhaal uit de stad Damsko. Een roman die volgens de schrijver moet zijn als ‘een baksteen die de lezer in het gezicht gesmeten wordt.’ Dat belooft lawaai, een doffe klap. Maar Rashid Novaire herinnert zich uit die dagen ook een roman waarin het langzaam stil werd. Een stilte die razernij ontketent.

— Hassan Bahara, Een verhaal uit de stad Damsko (Van Gennep 2006), 239 blz.

W E T E N S C H A P  &  W I J

RUIMTEVAART
De marsmannetjes, die zijn we zelf

door Joris van Casteren

Mars is weer eens hot. Terwijl space cowboys als Musk, Bezos en Branson commercieel ruimtereizen presenteren als eerste stap naar private kolonisatie van de rode planeet, maken wereldmachten plannen voor Marsmijnbouw. Joris van Casteren leest drie nieuwe boeken over onze obsessie met de weerbarstige planeet, en maant tot enige socratische bescheidenheid.

— Sarah Stewart Johnson, The Sirens of Mars: Searching for Life on Another World (Penguin 2020), 288 blz.
— Daniel Deudney, Dark Skies: Space Expansionism, Planetary Geopolitics, and the Ends of Humanity (Oxford University Press 2020), 424 blz.
— Frank Westerman, De kosmische komedie (Querido Fosfor 2021), 284 blz.

TECHNOLOGIEKRITIEK
De geboorte van Big Data: een ‘macroscoop’ voor de VS in de jaren zestig
door Sara Polak

In haar boek If Then laat vermaard historicus Jill Lepore haar licht schijnen over de ruim zestig jaar oude pionier van socialenetwerktheorie: het Amerikaanse Simulmatics Corporation. Sara Polak bespreekt deze grotendeels onbekende voorgeschiedenis van de toenemende verwevenheid van data en politieke macht.

— Jill Lepore, If Then: How One Data Company Invented the Future (John Murray 2020), 415 blz.

MENSWETENSCHAP
Psychologie die ertoe doet

door Ruud Abma

Sociaalpsycholoog Rob Wentholt was er ten diepste van overtuigd dat de psychologie een fundamentele bijdrage heeft te leveren aan de voortgang (of minstens het behoud) van de menselijke beschaving. In Wentholts door Floris Cohen postuum bezorgde magnum opus leest Ruud Abma een pleidooi voor een menswetenschap die recht doet aan de geleefde realiteit. Wat verdwijnt uit beeld door het reductionisme in de psychologie en hoe beperkt dit ons inzicht in de menselijke natuur?

— Rob Wentholt & Floris Cohen, Experiment mensheid (Prometheus 2021), 368 blz.
— Michael Billig, More Examples, Less Theory: Historical Studies of Writing Psychology (Cambridge University Press 2019), 292 blz.
— Jerome Kagan, Psychology’s Ghosts: The Crisis in the Profession and the Way Back (Yale University Press 2012), 416 blz.

RECHTSGELEERDHEID
Wil de echte Cleveringa opstaan? De erfenis van 26 november 1940

door Maarten Asscher

De invloed van R.P. Cleveringa, bekend van zijn openlijke protest tegen de anti-Joodse maatregelen van de Duitse bezetter aan de Leidse universiteit, reikt verder dan de jaarlijkse Cleveringa-lezing aan de universiteit. Asscher kijkt opnieuw naar zijn nog altijd grote invloed op rechtsfilosofen en Nederlandse politici en gaat daarbij op zoek naar Cleveringa’s eigen inspiratiebronnen.

— Pieter Omtzigt, Een nieuw sociaal contract (Prometheus 2021), 224 blz.
— Willem Otterspeer, Het horzelnest: de Leidse universiteit in oorlogstijd (Prometheus 2019), 400 blz.
— Kees Schuyt, R.P. Cleveringa: recht, onrecht en de vlam der gerechtigheid (Boom 2019), 592 blz.

T O E N  &  N U

INTELLECTUELE GESCHIEDENIS
Quentin Skinner, een geschiedenis

door Rob Hartmans

Keer op keer wijst Quentin Skinner, bekend als historicus van de Cambridge School, ons op het belang van retorica en de historische en genealogische benadering van denkers als Machiavelli, Hobbes en Locke. Rob Hartmans bespreekt zijn invloedrijkste publicaties: ‘Wie minder rigide is en meer historisch besef heeft, treft in Skinners boeken een enorme rijkdom aan kennis en inzicht aan.’

— Quentin Skinner, The Foundations of Modern Political Thought, twee delen: The Renaissance enThe Age of Reformation (Cambridge University Press 1978), 305 en 405 blz.
— Quentin Skinner, Reason and Rhetoric in the Philosophy of Hobbes (Cambridge University Press 1996), 477 blz.
— Quentin Skinner, Machiavelli (Oxford University Press 1981), 102 blz.
— Quentin Skinner, Visions of Politics, 3 delen: Regarding Method, Renaissance Virtues en Hobbes and Civil Science (Cambridge University Press 2002), 209, 461 en 386 blz.
— Quentin Skinner, From Humanism to Hobbes: Studies in Rhetoric and Politics (Cambridge University Press 2018), 444 blz.
— Alexander Bevilacqua en Frederick Clark, Thinking in the Past Tense: Eight Conversations (University of Chicago Press 2019), 224 blz.

BIOGRAFIE (NL)
Snouck, of de koloniale verlossing
door Marijn Kruk

Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936) geniet nog altijd de reputatie van Nederlands grootste arabist. Toch is het een omstreden reputatie; van een bevlogen wetenschapper die een broertje dood had aan het leven onder professoren, die niet maalde om schone handen, en wiens nieuwsgierigheid, overtuigingen en geldingsdrang hem niet alleen brachten tot in het donkere hart van het Nederlandse koloniale project – naast Van Heutsz in Atjeh –, maar ook tot pleiten voor dekolonisatie. Marijn Kruk leest de eerste echte biografie van Snouck en tracht de balans op te maken.

— Wim van den Doel, Snouck: het volkomen geleerdenleven van Christiaan Snouck Hurgronje (Prometheus 2021), 624 blz.

DEKOLONISATIE
Afrika zal zijn eigen toekomst schrijven: over Patrice Lumumba als icoon
door Grâce Ndjako

‘Patrice Lumumba wordt na zijn dood op 17 januari 1961 het symbool van wat had kunnen zijn, niet alleen in Congo maar ook in de rest van Afrika.’ Grâce Ndjako bespreekt Lumumba in the arts, over de iconografie van deze vader van de Congolese onafhankelijkheid, en onderzoekt de dekolonisatieprocessen die hij tot ver na zijn dood aanwakkerde.

— Matthias de Groof (red.), Lumumba in the Arts (Leuven University Press 2020), 464 blz.

TURKIJE
Opmaat voor een catastrofe
door Hanneke van der Heijden

Met haar relaas van de lotgevallen van de Nederlandse inspecteur-generaal van Anatolië brengt Nadette de Visser ons vakkundig tot aan de politiek-bestuurlijke afgrond van de eerste Armeense deportaties. Maar overtuigt haar bredere opzet om de Turkse geschiedenis zo onbevangen mogelijk met het Turkse heden in verbinding te brengen, vraagt Hanneke van der Heijden zich af.

— Nadette de Visser, Missie Turkije: Louis Westenenk en de Armeense kwestie (Querido 2021), 472 blz.

A R M A D A  —  D A N T E  E N  D E  W E R E L D  V A N   H E T  B O E K

Ter introductie: Dante en de wereld van het boek
Stephen van Beek

De weg omhoog: Dante, vreemdeling
David Rijser

Tussen hel en hemel: De Goddelijke Komedie en De kosmische komedie als ruimtereis – een interview met Frank Westerman
Elio Baldi

Het nieuwe dichten: Dante en de anderen
Wim Verbaal

Het Danteum: meer dan alleen een schrijversvereniging
Tamara van Kessel

Dante en het islamitisch paradijs
Christian Lange

Dante in transnationaal perspectief
Monica Jansen

Dante op zijn kop: Alice Notleys feministische epos The Descent of Alette
Vita Westra

Francesca in de rechtbank
Elio Baldi

Licht, zicht en liefde: enkele kanttekeningen bij Paradiso
Piet Gerbrandy

Vijftienmaal het onzegbare zeggen (waarvan driemaal in proza): Nederlandse vertalingen van het laatste canto van de Divina Commedia
Stephen van Beek

Armada, tijdschrift voor wereldliteratuur verschijnt tweemaal per jaar in tandem met de Nederlandse Boekengids. Abonnees lezen Armada zowel van papier als van pdf.