De terugkeer van het onderdrukte: Adorno en de aard van het rechts-radicalisme
🖋 Thijs Lijster

In de zomer van 2019 publiceerde uitgeverij Suhrkamp Theodor Adorno’s verbazingwekkend actuele voordracht Aspekte des neuen Rechts-radikalismus (1967), waarin de brompotfilosoof en kritische theorie-mastodont de retorische trucs van zijn reactionaire en conservatieve tijdgenoten fileerde. Inmiddels is het boekje ook in Nederlandse vertaling verschenen bij Octavo. Cultuurfilosoof Thijs Lijster plaatst Adorno’s interventie in historische context en verkent hoe we aan de hand van de analyses van het kopstuk van de Frankfurter Schule het hedendaagse rechts-radicalisme kunnen begrijpen.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Redactietip — Hebben Marx en Engels ons nog iets te melden? Drie recente intellectuele biografieën
🖋 Camille Creyghton

150 jaar geleden verscheen het eerste deel van Marx' Das Kapital. Het bleek aanleiding voor betrekkelijk weinig festiviteiten, maar des te meer voor biografische herevaluaties. Cultuurhistorica Camille Creyghton legt drie recente monsterbiografiën van Marx en Engels naast elkaar, vraagt wat we nog aan deze oude kerels hebben, en komt tot de conclusie dat juist het feit dat hun werk niet voorspellend is gebleken, ons de vrijheid geeft met hun ideeën aan de haal te gaan. Een uitnodiging.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Redactietip — Lof van de illogica: over De God Denkbaar Denkbaar de God van Willem Frederik Hermans
🖋 Anneke Brassinga

‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Anneke Brassinga herlas De God Denkbaar Denkbaar de God van Willem Frederik Hermans en moest opnieuw schaterlachen om deze betoverende lofzang op de illogica.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Redactietip — De kracht van het woord: het n-woord in de Nederlandse vertaalpraktijk
🖋 Neske Beks

De afgelopen tijd is veel ophef ontstaan rondom vertalingen van literaire teksten waarin het n-woord voorkomt. Na kritiek op de beoogde vertaling werd besloten de titel van de in 2017 verschenen Nederlandse versie van Margo Jeffersons Negroland onvertaald te laten. Toen in de vertaling van Peau noire, masques blancs van Frantz Fanon het n-woord als het Nederlandse equivalent van het Franse nègre bleek te zijn gebruikt, barstte een felle discussie los. Met het oog op de noodzaak om in kwesties als deze consciëntieuzer met taal om te gaan, nam de in Nederland en Spanje woonachtige Vlaamse schrijver en filmmaker Neske Beks het initiatief voor de oprichting van Alphabet Street, een gilde voor zwarte letterkundigen en wordsmiths. In dit essay, te lezen als statement bij de oprichting, formuleert ze een helder en scherp antwoord op de vraag wanneer en waarom men het n-woord moet vermijden. Alsook waarom het belangrijk is dat dit gesprek niet langer over de hoofden van mensen van kleur wordt gevoerd. En waarom uitgevers het zich, bij de uitgave van (vertalingen van) zwarte literatuur, niet kunnen permitteren om een beroep te doen op een geheel wit team, zonder stil te staan bij zwarte perspectieven, of vertalers van kleur en zwarte kennis en ervaring bij het proces te betrekken.


Lees verder

Redactietip — Moedwil en misverstand: de neerlandistiek in het publieke debat
🖋 Yra van Dijk

Het aantal studenten dat zich jaarlijks aan een studie Nederlands waagt is teruggelopen, zo erg zelfs dat de bacheloropleiding aan de VU inmiddels is opgeheven. En dat terwijl er in de huidige Nederlandse samenleving de nodige problemen spelen waaraan juist door de neerlandistiek het hoofd kan worden geboden. In een reeks essays over de urgentie van de neerlandistiek identificeren verschillende specialisten de problemen en stippelen ze de koers uit die het vakgebied zou moeten varen om die problemen te adresseren. Na Frans-Willem Korsten, Saskia Pieterse, Marc van Oostendorp en Piet Gerbrandy is het nu de beurt aan Yra van Dijk, hoogleraar moderne letterkunde aan de Universiteit Leiden. Zij laat zien welke onwaarheden er in de discussie zijn geslopen en formuleert een aantal heldere taken voor de neerlandistiek de komende tien jaar.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Redactietip — Het sprekende zwijgen van de meisjes: mythische vrouwen krijgen een eigen stem
🖋 Jacqueline Klooster

De klassieke oudheid voor zover die aan ons is overgeleverd wordt gedomineerd door mannen. De vrouwen in de klassieke literatuur, of ze nu spreken of stom blijven, hoofdpersoon zijn of stille figuranten – allemaal zijn ze uiteindelijk creaties van mannen. Toch krijgen die mythische vrouwen nu wel degelijk een eigen, vrouwelijke stem, omdat hun geschiedenissen worden herschreven door moderne schrijvers. Jacqueline Klooster onderzoekt de vrouwelijke verbeelding en receptie van de oudheid in Circe van Madeline Miller en The Silence of the Girls van Pat Barker.


Lees verder

Redactietip — Een vervlochten stamboom? Wat DNA ons leert over het leven
🖋 Renée van Amerongen

Zou het wetenschappelijke belangstelling, onze ijdelheid of toch de technologische potentie zijn, die onze interesse in genen zo voedt? Celbioloog en kankeronderzoeker Renée van Amerongen leest twee titels die onze stamboom tot de prehistorie terug ontrafelen, en blikt vooruit op wat gentechnologie ons aan beloftes en gevaren te bieden heeft.


Lees verder

Redactietip — Alain Badiou en het avontuur van de uitzondering
🖋 Samuel Vriezen

Alain Badiou publiceerde vorig jaar met het derde deel van zijn L’être et l’événement-serie de conclusie van dertig jaar denken: een hoogst abstract filosofisch systeem dat de wiskundige verzamelingenleer combineert met eeuwenoude wijsgerige problemen en militante emancipatoire politiek. Samuel Vriezen neemt dit duizelingwekkende Werk onder de loep, en laat zien waarom zowel complexe wiskunde als hardcore metafysica nodig zijn om de wereld te veranderen.

Lees verder

Pleidooi voor het vitalisme (vs. het wetenschappelijk materialisme)
🖋 Arjen Mulder

Purpose & Desire

Wat is leven? Een vraag zo oud als het weten zelf, met een antwoord zo oud en complex dat het misschien nooit gevonden zal worden. In de levenswetenschappen lijkt het wetenschappelijk materialisme, dat het leven tot zijn kleinste, levenloze onderdelen terugbrengt, het gewonnen te hebben van het vitalisme, dat vasthoudt aan een niet-reduceerbare levenskracht. Arjen Mulder laat zien dat die ‘kracht’ geen hocus pocus hoeft te betekenen, en pleit voor een modern vitalisme dat in de structuur van levende cellen zijn eigen zin ontdekt.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

‘Dus toch!’ Over Het grote gebeuren
🖋 Alfred Schaffer

‘Schrijvers over schrijvers’, de titel van een reeks waarin Nederlandse literair auteurs schrijven over een volgens hen Heel Goed Nederlands Boek. Alfred Schaffer werd als kleine jongen een beetje bang van Belcampo’s Het grote gebeuren, een verhaal over het einde der tijden in Rijssen. Zou Monty Python misschien geïnspireerd zijn door deze bizarre vertelling?, vraagt hij zich bij herlezing af.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Schrijven aan de afgrond: over ziekte, identiteit en metafoor
🖋 Maaike Hommes

Hoe kun je het verhaal van een ziekte vertellen? En wat vertelt een ziekte over de persoon die ermee moet leven? Susan Sontag liet in haar essay Ziekte als metafoor zien hoe complex het is om deze vragen te beantwoorden omdat ziekte, taal en identiteit verweven zijn geraakt. Maaike Hommes vroeg zich af hoe auteurs omgaan met die verwevenheid en las Hanna Bervoets’ Welkom in het Rijk der zieken, Kleinzeer van Nadia de Vries, Bodyminds Reimagined van Sami Schalk en Siri Hustvedts The Shaking Woman.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Pappie Susan Sontag
🖋 Persis Bekkering

Persis Bekkering had een eigen Susan Sontag. Van deze SS mocht ze haar serieusheid omarmen en zoveel lezen als ze wilde: Sontag was haar rolmodel, haar demon, haar daddy. Nu de biografie Sontag van Benjamin Moser is verschenen, weet ze dat ze niet de enige is met een hoogsteigen Sontag en ontdekt ze wat er schuilgaat achter dit ideaalbeeld van eruditie. En dat is niet altijd fraai.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

De zegeningen van het kapitalisme
🖋 Paul Teule

Dat ons economische systeem religieuze trekken vertoont moge bekend zijn, maar dat het kapitalisme de doorstart is van onze voormoderne religiositeit, is een opvallende stelling. Historicus en belijdend christen Eugene McCarraher stelde een zwartboek samen met alle afgoderij waarmee de economie doordesemd is. Het nieuwe pleidooi voor de vrije markt van economisch historicus en tevens overtuigd christen Deirdre McCloskey gaat hier dwars tegenin, laat Paul Teule zien.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Hoe iemand een nerts nadoet
🖋 Marij de Wit

In Pels, de eerste roman van journalist Jeroen Siebelink, wordt de jeugdige protagonist verscheurd tussen dierenactivisme en een vadercomplex. Hoewel het proza van Siebelink er vaak te dik bovenop ligt, sluimeren er in dit verhaal interessante reflecties op de verhouding tussen mens en dier, meent Marij de Wit.

 

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Hoe vrouwen liefhebben
🖋 Basje Boer

Lisa Taddeo zorgde met haar boek Drie vrouwen, waarvoor ze vrouwen interviewde over hun seksualiteit, voor de nodige beroering. Waarom zijn deze vrouwen zo afhankelijk van de mannen die ze begeren, vroegen recensenten zich af. Moest dit nu een nieuwe feministische klassieker zijn? Basje Boer las Drie vrouwen en ging in de geschiedenis op zoek naar boeken waarin de zelfverwezenlijking van vrouwen verstrikt is geraakt met hoe mannen naar hen kijken: Gentlemen Prefer Blondes van Anita Loos, De wetten van Connie Palmen en I Love Dick van Chris Kraus. Zijn deze vrouwen altijd slachtoffer?

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Passa Porta-lezing: Ex-Libris-liefde
🖋 Paul B. Preciado

Afgelopen september gaf de schrijver en filosoof Paul B. Preciado (1970) in de Beursschouwburg in Brussel een lezing met als titel ‘Un Amour de Bibliothèque’. Preciado werd door Internationaal Literatuurhuis Passa Porta gevraagd om zich te buigen over dat ene onderwerp waar al zo verschrikkelijk veel over is geschreven: de liefde. In een persoonlijk essay bekijkt Preciado romantische relaties door de ogen van een fanatieke boekenverzamelaar. Hij vraagt zich af hoe het delen van boeken het verloop van een liefde kan bepalen.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Dromen en verhalen van het nieuwe Europa
🖋 Philipp Blom

Sinds Geert Mak zijn beroemde In Europa schreef, vlak voor het nieuwe millennium, is het continent zowel onherkenbaar veranderd als verontrustend veel hetzelfde gebleven. Historicus Philipp Blom, die eerder Maks Amsterdam naar het Engels vertaalde, maakt aan de hand van zijn nieuwste boek, Grote Verwachtingen, de balans op van de twee jongste decennia in de roerige levensloop van Europa.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Van Hongerwinter tot boerenopstand
🖋 Jelle Reumer

Wat heeft de grote herdenking van de mislukte operatie Market Garden in september 1944, vijfenzeventig jaar geleden, te maken met de boerenopstand, waarbij agrarisch Nederland begin oktober optrok naar Den Haag, het RIVM en de provinciehoofdsteden? Je zou denken niets, maar schijn bedriegt. Jelle Reumer schrijft over het Nederlandse landbouwbeleid en legt uit hoe de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk tot de stikstofcrisis kon leiden.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

Het spiegelpaleis van Romain Gary
🖋 Marjolein Corjanus

Bij de Franse schrijver Romain Gary (1914-1980) weet je nooit wat echt of onecht is. Hij trok niet alleen spiegelpaleizen op in zijn werk, maar ook in zijn leven. Pas na zijn dood werd bekend dat Gary schuilging achter de succesvolle auteur Émile Ajar, een pseudoniem, gespeeld door een gewillige neef die de Prix Goncourt in ontvangst nam. Marjolein Corjanus bespreekt het leven en werk van deze bijzondere schrijver, van wie het eigenzinnige oeuvre onlangs verscheen in de Pléiade-reeks.

* Verder lezen én de Boekengids steunen? Word nu abonnee. (Al abonnee? Log dan eerst even in.)

JZEP 2019, de shortlist: Het Fotomuseum
🖋 Nout Hoogendoorn

In aanloop naar de uitreiking van de Joost Zwagerman Essayprijs 2019 publiceert de Nederlandse Boekengids deze week de vijf door de jury genomineerde inzendingen online. De prijs, bedoeld om nieuw essayerend talent voor het voetlicht te brengen, wordt op maandag 18 november uitgereikt in Alkmaar, in het kader van de Joost Zwagerman-lezing door Julian Barnes. U vindt de vijf essays op de shortlist (zeer) binnenkort ook op het papier van de Nederlandse Boekengids 2019#6. Vandaag aflevering vijf: Nout Hoogendoorn, met zijn essay over kunstbeleving in het sociale mediatijdperk.


Lees verder