Van Hongerwinter tot boerenopstand
🖋 Jelle Reumer

Wat heeft de grote herdenking van de mislukte operatie Market Garden in september 1944, vijfenzeventig jaar geleden, te maken met de boerenopstand, waarbij agrarisch Nederland begin oktober optrok naar Den Haag, het RIVM en de provinciehoofdsteden? Je zou denken niets, maar schijn bedriegt. Jelle Reumer schrijft over het Nederlandse landbouwbeleid en legt uit hoe de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk tot de stikstofcrisis kon leiden.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Hoe de aarde tot leven kwam (en de dodelijke oprisping die mens heet)
🖋 Arjen Mulder

Op de ontzaglijke tijdschaal van de geschiedenis van het leven op aarde is de mens slechts een kleine oprisping. Maar dan wel een oprisping met een impact van eenzelfde orde van grootte als het ontstaan van blauwwieren of de inslag van een gigantische komeet. Bioloog Arjen Mulder leest in recente geologische en paleontologische publicaties over het oudste verhaal van het leven, en betoogt dat de wetenschap van het grote per se respect en ontzag voor het allerkleinste betekent.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Dystopisch optimisme in tijden van ecologische bestaansonzekerheid
🖋 Joeri Verbesselt

Welkom in het antropoceen – het tijdperk van de mens. Of kunnen we beter spreken van het einde van de mens? Onze ecologische toekomstverbeelding lijdt onder een impasse: we worden overspoeld met enerzijds futuristische voorbeelden van het optimistische geloof in wetenschappelijke vooruitgang en anderzijds dystopische visioenen van de apocalyps. Joeri Verbesselt onderzoekt de sombere toekomstbeelden van het antropoceen en stelt zich de vraag: kunnen we optimisme en dystopie samen denken, op zoek naar een uitweg?


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Naar een heroïek van de terugtocht
🖋 Steven van Schuppen

De waterschapsverkiezingen komen er weer aan. Wie loopt er warm voor; wat is er eigenlijk te kiezen? Steven van Schuppen legt drie nieuwe Nederlandse wateratlassen naast elkaar en ziet de olifant in ons laagland: Nederland is een delta, de zeespiegel stijgt almaar sneller dan voorspeld en de rivieren worden steeds grilliger. Ruimtelijke ordening is een kwestie van de lange adem: momenteel leggen we de laatste hand aan plannen die al meer dan twintig jaar oud zijn. Nog altijd kijken we maar een paar decennia vooruit. En terwijl wij pappen en nathouden halen de klimaatprognoses ons in. De tijd is rijp voor een kentering in het denken over onze relatie met het wassende water: van een heroïek van strijd en beheersing naar een heroïek van de terugtocht. Een aanzet tot een planologie van de eenentwintigste-eeuwse Wüstung.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Onweerstaanbare, duistere gedachten
🖋 Lisa Doeland

Timothy Morton ziet zichzelf meer als een verkoper van ideeën dan als filosoof. ‘I do ads,’ vertrouwt hij me toe terwijl we in de trein van Amsterdam naar Nijmegen zitten. Toch zal hij zich niet gemakkelijk voelen bij de keuze van zijn Nederlandse uitgever om ‘filosoof-profeet van het antropoceen’ – zoals The Guardian hem in juli 2017 beschreef – op het omslag te zetten. Het plaatst hem (ongetwijfeld onbedoeld) in het rijtje van vaderlijke denkers als Jordan Peterson en Yuval Noah Harari, die ons met leefregels en lessen houvast bieden in verwarrende tijden. En laat Morton er nou juist op uit zijn dergelijke controlemechanismen te problematiseren. Door Lisa Doeland


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Oog in oog met Gaia
🖋 Dick Pels

En opnieuw beefde de Groningse aarde, op 8 januari, met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter. Daags erna uitte de Leuvense geoloog Manuel Sintubin zijn vrees dat we, na eerdere voorspellingen van dalende seismiciteit, weer terug bij af waren. Hadden we nog wel vat op het systeem, of waren die breuken ‘een eigen leven gaan leiden’? Was er sprake van een ontkoppeling tussen gaswinning en seismische activiteit, ‘Zijn er misschien breuken die gewoon hun ding doen, bij wijze van spreken?’ (NRC Handelsblad, 9 januari 2018). Door Dick Pels


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Denken in transitie. Wat zijn de energy humanities?
🖋 Anne Beaulieu

De afgelopen twaalf maanden verschenen er aardig wat boeken over energietransitie vanuit wat in de Angelsaksische wereld de humanities worden genoemd. Energie en transitie zijn kennelijk niet alleen onderwerpen voor bèta’s, sociaalpsychologen en econometristen. Maar wat is dan de geesteswetenschappelijke inzet; wat hebben deze disciplines toe te voegen aan ons denken over oplossingen voor de fossiele energiecrisis? Door Anne Beaulieu


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Jørgen Randers, voorbij de grenzen aan de groei
🖋 Alexander Nieuwenhuis

Vijfenveertig jaar geleden maakte Jørgen Randers deel uit van de Club van Rome, die een einde aan de economische groei voorspelde en de klimaatverandering onherroepelijk boven aan de politieke agenda plaatste. Hoe denkt Randers nu over groei, klimaatverandering, politiek en de toekomst? Alexander Nieuwenhuis interviewde hem tijdens zijn bezoek aan Nederland. 


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Mens en klimaat: is er nog hoop?
🖋 Geerdt Magiels

Darwin liet zien dat de mens niet de bekroning van de natuur is, maar slechts een toevallige twijg aan de boom van het leven. Die kleine loot is na tienduizend jaar uitgegroeid tot een organisme dat de hele planeet heeft gekoloniseerd en het globale ecosysteem overwoekert. Kan de mensheid de toekomst aan of gaan we de dinosaurussen achterna? Door Geerdt Magiels.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Wat is een klimaatroman?
🖋 Fiep van Bodegom

Het klimaatprobleem is nauwelijks een thema in de hedendaagse literatuur. Is dat ondanks de actualiteit en onvoorstelbare omvang ervan, of is deze afwezigheid daar juist aan te wijten? Wat bindt en onderscheidt de schaarse voorbeelden van klimaatfictie en -poëzie? Fiep van Bodegom ging op onderzoek uit. Door Fiep van Bodegom.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Rouwen in het Antropoceen
🖋 Lisa Doeland

Sommige begrippen dienen enorm goed als stok om mee te slaan. ‘Neoliberalisme’ is daar een mooi voorbeeld van. Gewoon ‘neoliberalisme’ roepen en klaar is Kees. Kaltgestellt. Het buzzword van dit moment, ‘Antropoceen’ heeft een vergelijkbaar effect. Al dient dit begrip niet zozeer als stok om anderen mee te slaan, als wel als zweep om mee aan zelfkastijding te doen. Met de introductie van dit nieuwe geologische tijdperk proberen we de vinger op de zere plek te leggen: de mens – de antropos – die een puinzooi maakt van onze planeet. Door Lisa Doeland


* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Keep Calm and Carry On?!
🖋 Lisa Doeland

Ondanks een joekel van een klimaatprobleem en een vloedgolf aan burn-outs, versnellen we op de planeet aarde druk verder: die economie kan harder! Verscheidene filosofen en sociologen signaleren een kwalijke ‘versnellingskringloop’ en publiceren pleidooien voor alternatieve, meer ‘geaarde’ levenshoudingen. Lisa Doeland neemt die pleidooien eens onder de loep, in alle rust. Door Lisa Doeland.

‘Keep calm and carry on’– opeens dook overal die rode kaart met witte letters op, erboven een kroontje. Kennelijk gaat er een kalmerende werking uit van de kaart, gezien de mate waarin ze aan muren van kantooromgevingen prijkt – buffel rustig door, het komt allemaal wel goed! Een raadzaam advies, lijkt het, voor de chronisch overbezette zzp'er, hoewel de boodschap oorspronkelijk voor een heel ander soort publiek bedoeld was. Het blijkt te gaan om een poster die in 1939 was ontworpen om in Groot-Brittannië te verspreiden in geval van een Duitse invasie. Een boodschap voor burgers in oorlogstijd dus, bedoeld om de moraal op te vijzelen. Het kroontje verwijst naar wat ‘Victorian stoicism’ genoemd wordt, waarbij de ‘stiff upper lip’ als symbolisch attribuut geldt. De Brit, die disciplineert zichzelf wel, houdt zijn hoofd koel en ook de zeden hoog in times of trouble. Maar de Battle of Britain werd in het voordeel van de Engelsen beslecht, de poster is nooit gedrukt en raakte in de vergetelheid - tot een boekhandelaar in 2000 een proefdruk ontdekte en haar in zijn winkel ophing. Die vond weerklank en ging in 2008 alsnog in massaproductie.

* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Roetvlek in het historisch bewustzijn
🖋 Thomas Smits

In zijn The Economy of Machinery and Manufactures (1835) schreef Charles Babbage, tegenwoordig vooral bekend als de uitvinder van een vroege voorloper van de computer, het volgende over klimaatverandering: ‘[Deze] chemische veranderingen, zorgen voor een constante toename in de atmosfeer van grote hoeveelheden koolstofzuur [CO2] en andere gassen die schadelijk zijn voor dierlijk leven. Er is nog onvoldoende bekend over de manier waarop de natuur deze elementen ontleedt, of ze omzet in een solide vorm.’ Babbage’s boek bewijst dat wetenschappers al in de negentiende eeuw nadachten over de schadelijke effecten van de uitstoot van grote hoeveelheden CO2. Hoewel er veel natuurwetenschappelijk onderzoek is gedaan naar klimaatverandering, zijn de historische wortels van dit proces nog nauwelijks onderzocht. In twee nieuwe, nu al veelgeprezen standaardwerken over de negentiende eeuw wordt klimaatverandering zelfs helemaal niet genoemd. Waarom hebben historici nauwelijks aandacht voor het ontstaan van klimaatverandering? En waarom is het belangrijk om dit proces beter te begrijpen? Door Thomas Smits.

* Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement! *


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Twee halve aardes, mensenpark/nieuwe wildernis
🖋 Frans W. Saris

Zien wij onze planeet als ‘space-ship Earth’ of Moeder Aarde? En moeten wij haar in twee helften gaan beheren: een  mensenpark en een nieuwe wildernis? Journaliste Elisabeth Kolbert luidt de noodklok in haar Pulitzerprijswinnende studie over uitsterven, bioloog Edward Wilson ziet de oplossing in het instellen van een megareservaat. Door Frans W. Saris


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Klimaatverandering tussen woede en wetenschap
🖋 Arjen Mulder

Door Arjen Mulder, bioloog en essayist, en doceert mediatheorie en social semiotics aan KASK, Gent.


Met de huidige, verwoestende levensstijl, door ondernemers opgedreven en door overheden gesanctioneerd of gedoogd, zingen we het niet lang meer uit. George M. Woodwell, Amerikaans ecoloog en oprichter van het wereldbefaamde Woods Hole Research Center in Massachusetts, en de even vermaarde Duitse klimaatwetenschapper Hans Joachim Schellnhuber slaan op verschillende toon alarm.  


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Het water, de stad en de natie op het aanslibsel der Franse en Duitse rivieren
🖋 Steven van Schuppen

De drie-eenheid van het water, de stad en de natie behoort Nederlands krachtigste nationale mythes. Een nog tamelijk relatief recente mythe overigens, ontstaan in de negentiende eeuw toen ook hier op het aanslibsel der Franse en Duitse rivieren een moderne natiestaat werd opgebouwd. Die bufferstaat tussen de toenmalige grootmachten Frankrijk, Groot-Brittannië en Pruisen was gebaseerd op zijn vroegmoderne voorganger, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, eigenlijk niet meer dan een losse verzameling gewesten aan de periferie van het sterk versnipperde en door (godsdienst)oorlogen geteisterde Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Wel een staatkundige entiteit met een economische uitstraling op wereldschaal, waarin de steden in de dominante westelijke kustgewesten de eerste viool speelden, maar om staatkundige en waterstaattechnische redenen nog niet klaar voor de rol die zijn opvolger het Koninkrijk der Nederlanden vanaf de negentiende eeuw met verve wist te vervullen, triomfantelijk heersend over het water. Het absolute hoogtepunt van dat water- en staatkundige epos werd in de twintigste eeuw geschreven in de vorm van een ‘welvarende en egalitaire natie in een veilige delta’, zo betoogt de Delftse stedenbouwkundige Han Meyer in zijn nieuwe boek De staat van de delta. Waterwerken, stadsontwikkeling en natievorming in Nederland. Vanaf de jaren zeventig trad echter het verval in van dat nationale ideaalbeeld. De al te triomfante waterstaat viel ten prooi aan de bedreigingen van klimaatverandering, aan het model van de gespreide verstedelijking conform het Randstadconcept en aan door neoliberalisme en globalisering aangewakkerde ‘metropoolvorming’. De natie raakte beklemd in het krachtenspel tussen regionale en Europese machtsvorming.


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Lost City
🖋 Frans W. Saris

Oceanografen hebben waarschijnlijk de kraamkamers van het leven op aarde ontdekt. Op de zeebodem in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan, op het Atlantis-gebergte, staan torenhoge schoorstenen. Hierin reageren waterstof en CO2 tot formaldehyde, methanol, methaan en legio andere organische moleculen, de fundamentele bouwstenen van het leven. Wij kunnen van de natuur leren hoe CO2 te recyclen in plaats van het uit onze schoorstenen en uitlaatpijpen zomaar de atmosfeer in te blazen of het te begraven. Door Frans W. Saris


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids


 

Ombrofilia: een liefdesverklaring aan de regen
🖋 Frans W. Saris

Duizenden scholieren eisten vorige week op het Malieveld betere klimaatwetgeving. In 2011 bleek dat slechts 48 procent van de Nederlanders met de klimaatverandering in hun maag zit. Dat percentage behoort tot de laagste ter wereld. Volgens het laatste rapport van Eurostat is Nederland het verst verwijderd van het bereiken van de Europese klimaatdoelstellingen. Frans W. Saris vraagt zich af: hoe komt dat en wat is er aan te doen?


Beste lezer,

de Nederlandse Boekengids is een geheel zelfstandig tijdschrift en is volledig afhankelijk van abonnees en adverteerders. Als u nu een abonnement neemt, kunt u niet alleen deze bijdrage al meteen lezen, maar bovendien al onze eerdere stukken en nummers. Doe uzelf en ons een plezier, en neem een abonnement.

Met vriendelijke groet,

de redactie van de Nederlandse Boekengids