2025#4 (augustus / september)

Toen & Nu

geschiedenis

Wat zullen we ons herinneren? Dertig jaar na de genocide in Srebrenica

door Guido Snel

Dertig jaar na de genocide in Srebrenica concludeert Guido Snel dat er in Nederland nog steeds niet of nauwelijks wordt geluisterd naar de slachtoffers. De stemmen van de overlevenden van Srebrenica bieden een ander, waarachtig perspectief op de veelal valse, want eenzijdige geschiedenis van de val van de enclave.
oudheid

Achilles in het Antropoceen

door Piet Gerbrandy

'De enorme consequenties van klimaatverandering, geopolitieke spanningen en het verval van de rechtsstaat roepen niet alleen de vraag op of de problemen nog wel hanteerbaar zijn, maar stellen ook de kwestie van verantwoordelijkheid centraal.' Piet Gerbrandy neemt twee recente boeken over de Ilias onder de loep die vragen stellen over het epos dat de westerse literatuur inluidt en onze eigen rol in het kosmische drama.
migratie

Altijd ijverig en dankbaar

door Sofie De Baere

Het tweedimensionale beeld van Aziatische migranten veroordeelt hen tot een modelminderheidsgevangenis. Liang de Beer bundelde de ervaringen en verhalen van dertig auteurs met een Aziatische achtergrond. Sofie De Baere benadrukt hun kwetsbaarheid. ‘Ze leggen een menselijkheid aan de dag die ver te zoeken is in het migratiedebat.’
geschiedenis

De onzichtbare onderstroom die religie heet

door Neske Beks

Vrij, tolerant, welvarend en verlicht – dat zijn de Nederlanders. In hun boek Uitverkoren leggen Saskia Pieterse en Janneke Stegeman dit al te florissante zeldbeeld onder het vergrootglas. Met name de protestants-religieuze rechtvaardiging van kolonialisme en racisme krijgt aandacht. Neske Beks las het boek, deed nieuwe inzichten op, maar wil ook een paar kanttekeningen maken.

Politiek & Maatschappij

democratie

Het fascisme van nu is geen lijstje kenmerken, maar een nevel

door Persis Bekkering

Zijn Trump en Bolsonaro fascistisch? Wellicht, maar daarmee is niet alles gezegd. Voordat het fascisme werd gemunt, bestonden er andere onderdrukkingssystemen die soms meer gelijkenis vertonen met wat we nu op wereldschaal zien ontplooien. Persis Bekkering las twee boeken over fascisme die conceptueel veel helderheid, maar praktisch niet altijd genoeg houvast bieden.
geopolitiek

Muren, hekken en prikkeldraad

door Jorie Horsthuis

Vanwege geopolitieke spanningen worden wereldwijd de grenzen verlegd, getrokken of geaccentueerd met muren, hekken en prikkeldraad. Jorie Horsthuis van DE FACTO BORDERS bespreekt in dit essay vier grensboeken die de lezer uitnodigen om toch buiten de kaders, oftewel de grenzen, te kijken.
publieke ruimte

Pleidooi voor de poreuze stad

door Jarmo Berkhout

De gladgestreken stad, zo Jarmo Berkhout, is het ideale decor voor de neoliberale orde: voorspelbaar, frictieloos, strak gereguleerd en geoptimaliseerd voor consumptie. In Smooth City onderzoekt René Boer hoe stedelijke optimalisatie wordt ingezet als beheersingsstrategie — en pleit hij voor porositeit, commons en collectieve alternatieven die ruimte maken voor experiment, afwijking en democratisch verzet.
geopolitiek

Afschrikwekkende vrede

door Frans W. Saris

Deze week vindt in Den Haag de NAVO-top plaats. Zowel in de publieke opinie als in de politiek wordt er steeds meer rekening gehouden met de komst van een grote  oorlog. Frans Saris las het boek van NAVO-admiraal Rob Bauer & Eleonora Russell en vraagt zich af hoe hun ‘blauwdruk voor onze veiligheid’ bijdraagt aan de vrede.
geopolitiek feminisme

Wie is Kartini?

door Liang de Beer

De woorden van de Javaanse feministe Kartini zijn in de afgelopen honderd jaar op verschillende manieren en selectief gelezen. In De mooiste brieven van Kartini (De Geus 2025) ziet Liang de Beer vooral een radicale Kartini, wier strijdlustigheid nog luid nagalmt in een tijd waarin de rechten voor gemarginaliseerde groepen onder druk staan.
cultuurkritiek

Over de schreef: waarom corpsstudenten zich blijven misdragen

door Geert de Vries

Met het begin van het academisch jaar beginnen ook weer de corporale ontgroeningen. Socioloog Geert de Vries las een uitgebreide studie van Maurice Punch naar de oorzaken van het gewelddadige, seksistische, racistische en antisemitische gedrag van de corpsstudenten. Hun monsterlijke gedrag moet maatschappelijk geduid worden, want ‘het wangedrag met de zwijgcultuur eromheen is functioneel voor de reproductie van de elite.’

Wetenschap & Wij

sociologie ecologie

Denken met de natuur

door Geerdt Magiels

Geïnspireerd door het werk van de ecofilosofen Baptiste Morizot en Aldo Leopold loodst Geerdt Magiels ons door honderd jaar onderzoek over de relatie tussen mens en natuur. De waarschuwingen die de Amerikaanse Aldo Leopold deed in de jaren dertig en veertig van de twintigste eeuw zijn allemaal uitgekomen en zijn suggesties voor een duurzame toekomst – überhaupt een toekomst – zijn schrikbarend actueel. Ook de Franse Baptiste Morizot ziet dat we de intrinsieke waarde van de natuur niet langer moeten meten naar menselijke maatstaven, en zet nog een stap verder: de opwarming van de aarde treft elk organisme, en de enige oplossing is een echt gelijkwaardige samenwerking: ‘Als de mens wil overleven moet die zich scharen in de coalitie van de kwetsbaren’.
gezondheid

‘De goede dood’ is ook altijd pijnlijk

door Miriam Rasch

Het debat over euthanasie laat soms weinig ruimte voor nuance. De zelfgekozen dood kan immers tegelijkertijd mooi én pijnlijk zijn. In dit essay bespreekt Miriam Rasch recente boeken over het (al dan niet) voltooide leven. Ze concludeert dat we het gesprek over leven en dood moeten blijven voeren, voordat AI ermee aan de haal gaat. 
filosofie

Welke vorm geven we aan de puinhoop?

door Kristof Smeyers

Wat als de verbeelding wegvalt in tijden van klimaatcatastrofes? In een drietal boeken geeft Kris Pint zijn bespiegelingen op mystiek, verbeelding en extase – met name in de natuur. Redacteur Kristof Smeyers nam het drieluik tot zich en las daarin dat mensen eigenlijk nooit zonder religieuze verbeelding hebben gekund.
wetenschapsgeschiedenis

Nostalgie naar dat ene Lab

door Hein Brookhuis

‘Waarom ging ik graag terug naar het lab in Amsterdam?’ is de vraag die fysicus Frans W. Saris zichzelf stelde af in zijn laatste boek Als de koffie maar goed is. Ter gelegenheid van het 75e jarig bestaan van het AMOLF-instituut in Amsterdam verscheen deze bundel van korte verhalen en anekdotes die afwisselend gaan over het laboratorium en de wetenschappelijke carrière en het gezinsleven van Frans W. Saris. 
sociologie

Kunst & Literatuur

literatuur

De Tuin van de Ongeschreven Boeken

door Andrej Koerkov

De Staat van de Europese Literatuur is een jaarlijkse lezing door een auteur of dichter van internationale faam, over Europa vanuit het perspectief van de literatuur. Op 21 mei hield de Oekraïense schrijver Andrej Koerkov de lezing in de Aula van de Oude Lutherse Kerk. Als partner van de Staat van de Europese Literatuur publiceert de Nederlandse Boekengids bij deze de tekst van zijn lezing. 
literatuur

r ijke nieuwe we

door Anja Sicking

Een dystopisch ponyboek, zo noemt de Schotse schrijver Ali Smith haar roman Gliff in een interview. Na haar vier seizoensromans die kort na de Brexit verschenen, waarin Smith direct reageerde op de actualiteit, maakt ze nu een sprong in de tijd naar voren. Gliff, een verhaal over twee kinderen (Briar en Rose) en een paard (Gliff), is in een nabije toekomst gesitueerd. Het is het eerste deel van een tweeluik. Glyph, een verhaal dat in het eerste deel verstopt zit, moet nog verschijnen.
literatuur

De handschoen tussen haar oogbollen

door Hannah Roels

In de veelgeprezen roman Headshot van Rita Bullwinkel gaan niet mannen maar vrouwen, of eigenlijk meisjes, met elkaar op de vuist. Deze boksroman thematiseert lichamen, kwetsbaarheid en het geweld van de tijd. Hannah Roels las het boek en concludeerde eruit dat elke zelfbeschikking een illusie is.
Aldaar

Oekraïne: Vergeten klassiekers

door Tobias Wals

De boekenbranche van Oekraïne floreert enorm - oorlog of niet. Tobias Wals bespreekt hoe sinds de Russische invasie de betekenis van literatuur voor veel Oekraïners is veranderd. In de rubriek Aldaar laten literair vertalers zien hoe literatuur nieuwe, meer doorleefde perspectieven kan bieden op wat hier actualiteit heet.
Aldaar

Libanon: Vrouwen in de Druzische gemeenschap

door Djûke Poppinga

Het vrouwenverbond van de Libanees-Druzische dichteres en schrijfster Haneen al-Sayegh is een meeslepende coming-of-age roman over de gesloten Druzische gemeenschap. Maar het is meer dan dat. Djûke Poppinga biedt een breder perspectief op het werk van deze schrijfster. In de rubriek Aldaar laten literair vertalers zien hoe literatuur nieuwe, meer doorleefde perspectieven kan bieden op wat hier actualiteit heet.
Aldaar

Iran: De kafkaëske Hedayet

door Misagh Javadpour

Er zijn in de moderne Iraanse literatuur maar weinig auteurs zo alomtegenwoordig en zo controversieel als Sadegh Hedayat. Bijna driekwart eeuw na zijn dood waart de geest van de bewonderde en verguisde schrijver nog altijd rond. In de rubriek Aldaar laten literair vertalers zien hoe literatuur nieuwe, meer doorleefde perspectieven kan bieden op wat hier actualiteit heet.
Aldaar

Turkije: Adana, stad van schrijvers en kunstenaars

door Hanneke van der Heijden

Adana, de zevende stad van het land, gelegen in een vruchtbare vlakte in het zuiden vlakbij Syrië, neemt binnen de Turkse literatuur een speciale plek in. Hanneke van der Heijden vertelt over wat de stad zo bijzonder maakt. In de rubriek Aldaar laten literair vertalers zien hoe literatuur nieuwe, meer doorleefde perspectieven kan bieden op wat hier actualiteit heet.
Aldaar

Rusland: Moedige daden van activisme

door Els de Roon Hertoge & Annelies de hertogh

Els de Roon Hertoge en Annelies de hertogh schrijven over een nieuwe generatie feministen in Rusland die sinds de jaren 2010 is opgekomen en zich onder meer richt op empowerment, huiselijk geweld en queerrechten. In de rubriek Aldaar laten literair vertalers zien hoe literatuur nieuwe, meer doorleefde perspectieven kan bieden op wat hier actualiteit heet.
boekencultuur

Waar trek je de grens?

door Daphne de Heer

Vaste columnist voor de Nederlandse Boekengids Daphne de Heer zoekt er de kracht voor: ieder nummer haar kijk op kwesties in de wereld van de Nederlandse literatuur. In deze aflevering: Hoogintelligente auteurs die wegkijken van dubieuze uitgeverspraktijken.
literatuur

Over herkenning

door Milouska Meulens

Milouska Meulens las het nieuwste boek van Chimamanda Ngozi Adichie en ontdekte daarin veel thema’s die haar persoonlijk raken. Zwarte literaire vriendinnen keken er soms anders en minder positief tegenaan. Hoe dan ook: Dream Count bevat wervelende en meeslepende fictie.
literatuur

De geheimzinnigdoenerij van Judith Hermann

door Harmen van der Meulen

In mei verscheen Thuishaven, eind van het jaar staat een nieuwe vertaling van Zomerhuis, later op de planning. Het oeuvre van de Duitse Judith Hermann krijgt steeds meer bekendheid in Nederland. Harmen van der Meulen dook in de wereld van deze geheimzinnige auteur: ‘Haar personages zwijgen veel, stellen nauwelijks persoonlijke vragen, beantwoorden er nog minder. En juist daardoor intrigeren ze.’
roman

Gebroken kinderen

door Mira Feticu

Wat gebeurt er met een kind wanneer ouders vertrekken en alleen armoede, honger en stilte achterblijven? In Kinderland, een indringende roman van Liliana Corobca, vertelt een twaalfjarig meisje over de rauwe werkelijkheid van duizenden kinderen in Oost-Europa die opgroeien zonder hun ouders. Mira Feticu bespreekt het boek.
interview

‘Meedansen met de seizoenen’: een gesprek met Sholeh Rezazadeh

door Nora van Arkel

Sholeh Rezazadeh (1989) kwam in 2015 vanuit Iran naar Nederland en drie jaar later tekende ze het contract voor haar even poëtische als hartverwarmende debuutroman De hemel is altijd paars (2021). Haar tweede roman, Ik ken een berg die op me wacht (2023), vertelt het verhaal van de rivier Aras, tevens hoofdpersoon, die verliefd is op de mens Saray, maar Saray is verliefd op medemens Aydin. Met Aras als verteller ontvouwt zich een poëtisch verhaal over de kracht van de natuur, klimaatverandering en liefde. In 2024 publiceerde Rezazadeh Neem ruim zei de zee, een dichtbundel vol natuurmotieven zoals zeeën, bergen, rivieren en seizoenen, die leiden tot reflecties over heimwee, verlangen en licht. Nora van Arkel spreekt Rezazadeh in House of Bird, in het Diemerbos, waar ze tussen het geroezemoes van de lunchdrukte een geanimeerd gesprek voeren. Rezazadeh luistert aandachtig, denkt lang na voordat ze antwoordt, en stelt geregeld tegenvragen die ze op een gegeven moment zelf afkapt door te zeggen: ‘Oh, nu ga ik jou interviewen!’.
literatuur

Licht in de duisternis

door Pieter Kranenborg

In haar nieuwste roman Moshi moshi speelt Banana Yoshimoto subtiel met lichtheid en zwaarte, tegen de achtergrond van allerlei stedenbouwkundige en sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen in Tokyo. Pieter Kranenborg beschouwt het boek als een prachtige introductie op haar werk, maar hoopt ook dat er snel meer van haar verhalen zullen worden vertaald, want ‘ze is bij uitstek een schrijver van de korte baan.’
geschiedenis

Georges Perec en Robert Bober: Tussen geboortegrond en land van belofte

door Manet van Montfrans

Deze week verschijnt het boek Ellis Island: verhalen over ontheemding en hoop bij de Arbeiderspers, in een vertaling van Rokus Hofstede. In dit boek gaat de Franse auteur Georges Perec in op de vele verhalen van Ellis Island, het eilandje onder Manhattan (NY) dat van 1892 tot aan de definitieve sluiting in 1954 het doorgangscentrum was voor miljoenen Europese emigranten onder wie veel Joden. Manet van Montfrans, acquirerend redacteur van de Nederlandse Boekengids, schreef een nawoord bij deze vertaling, dat we ook hier publiceren.
essays

Over het belang van praten en vrouwen die lezingen houden

door Barber van de Pol

In dit essay onderzoekt hispaniste en schrijfster Barber van de Pol hoe spreken en schrijven vorm geven aan (zelf)onderzoek. Via herinneringen, dromen en (ingebeelde) ontmoetingen met ‘vrouwen die lezingen geven’ verweeft zij het persoonlijke met het literaire.
(beeldende) kunst

Selfies en ruïnes

door Lieke Smits

We scrollen ons een ongeluk. De tastbare wereld om ons heen vervaagt en van onze verbeeldingskracht blijft weinig over, stelt Lieke Smits. Ze hengelt ons uit de digitale onderwereld weer naar de oppervlakte met een analyse over hoe digitale afbeeldingen zich tot de materiële werkelijkheid verhouden. Over kunst en sociale media, het angstvallig willen vasthouden aan herinneringen en ze kwijtraken in de cloud.
kunstgeschiedenis

Nooit onttoverd geweest

door Lieke Wijnia

Steeds meer jonge kunstenaars richten zich op het onzichtbare. In haar boek The Other Side laat Jennifer Higgie zien hoe vrouwen die zich bezighielden met spirituele kunst lang buiten beeld bleven in de kunstgeschiedenis. Kunsthistoricus Lieke Wijnia las het boek en legt uit dat de situatie in de kunstwereld inmiddels aan het veranderen is.

Toen & Nu

• Alle dossiers
Advertentie
BannerNederlandseBoekengids-winter2025