2026#2 (april / mei)
- Tommy van Avermaete Pas Uit – voor avontuurlijke lezers
Wetenschap & Wij
gezondheid
wetenschapsbedrijf
Het was erg, het is anders: De verhalen die we over aids vertellen
door Jesse van Amelsvoort
Fototentoonstellingen, toneelstukken, podcasts en natuurlijk boeken: de aidsepidemie is in vele vormen verbeeld en vastgelegd. Maar de beelden en verhalen over hiv en aids gaan vaak niet verder dan 1996, terwijl aids nog altijd levens eist. Jesse van Amelsvoort bespreekt die verhalen aan de hand van het boek Live to tell en pleit voor nieuwe verhalen die spelen in het nu.
- Robbert Blokland & Matthijs Le Loux, Live to tell. Het verhaal van hiv en aids in Nederland (Lev. 2025), 336 blz.
Slodderwetenschap
door Ruud Abma
Aanzien en roem kunnen wetenschappers helpen meer onderzoeksgeld te verwerven. Een perverse prikkel, want daardoor loont het om claims op te pompen in tv-programma’s en zelfs neptijdschriften en nepconferenties te verzinnen. Ruud Abma bespreekt een pijnlijk voorbeeld daarvan uit Sloppy Science en sluit zich aan bij Van Pelts suggesties om het tij te keren.
- Stan van Pelt, Sloppy Science. Alles over wetenschapsfraude: van foutjes tot nepcongressen (Lebowski 2025), 304 blz.
Politiek & Maatschappij
technologie
politiek
geopolitiek
politiek
politiek
Mens, machine, proefkonijn
door Anja Sicking
De techbazen in Silicon Valley dringen met hun grote taalmodellen steeds dieper het menselijk brein binnen. Sommigen van hen, zoals Sam Altman, willen zelfs een kunstmatig brein voor de wereld bouwen, waar wij, mensendieren, onze eigen hersenen dan op kunnen aansluiten. Schrijver Anja Sicking las twee boeken over kunstmatige intelligentie en het brein en vraagt zich af: Wat betekent het geleidelijk overdragen van onze emotionele en cognitieve vermogens aan techbedrijven voor ons mens-zijn?
- Lode Lauwaert, AI, wat niemand ons vertelt (ook ChatGPT niet) (Prometheus 2025), 256 blz.
- Erik Scherder, Liever moe dan lui (Athenaeum 2025), 240 blz.
Voorbij Gaza
door Jozef Waanders
Pankaj Mishra groeide op in een gezin waarin de staat Israël werd bewonderd. Inmiddels is hij een felle criticus van Israël en de reactie van westerse regeringen op de verwoesting van Gaza. In De wereld na Gaza onderzoekt Mishra de geschiedenis van de botsende, maar ook overlappende perspectieven op Palestina. Een leerrijke verkenning, waar een sterk moreel appèl van uitgaat, schrijft Jozef Waanders in deze bespreking.
- Pankaj Mishra, De wereld na Gaza (vert. Nannie de Nijs Bik-Plasman, Arjanne van Luipen) (Atlas Contact 2025), 304 blz.
- Hannah Arendt, Over Palestina (vert. Alicja Gescinska) (De Bezige Bij 2026), 160 blz.
- Ilan Pappé, De Nakba. De etnische zuivering van Palestina (vert. Roelof Posthuma) (Omniboek 2023), 368 blz.
- Rashid Khalidi, De honderdjarige oorlog tegen Palestina. Een geschiedenis van kolonialisme en verzet (vert. Annemie de Vries) (De Bezige Bij 2023), 408 blz.
Troost is geen gerechtigheid
door Eva Peek
Op 27 juni 2023 landde een kruisraket op een pizzarestaurant in het oosten van Oekraïne. De schrijver Victoria Amelina raakte zwaargewond en overleed drie dagen later – ze was 37 jaar. Postuum kreeg ze onder andere de Prix Voltaire Special Award (2024) en de Orwell Prize for Political Writing (2025) toegekend. Begin 2026 verscheen haar boek Vrouwen die oorlog zien in een Nederlandse vertaling. Journalist en slavist Eva Peek schreef een nawoord bij het boek, dat hier in verkorte en aangepaste versie wordt gepubliceerd.
- Victoria Amelina, Vrouwen die oorlog zien. Oekraïens dagboek (vert. Florian Jacobs) (ISVW uitgevers 2026), 320 blz.
Gouden paspoorten: migratie voor miljonairs
door Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira
Nationaliteit te koop – het klinkt als een provocatie, maar met de zogeheten ‘gouden paspoorten’ is dat geen fictie. Tegen een forse investering bieden sommige staten een versnelde weg naar hun nationaliteit, en tot alle rechten die daarbij horen. Dat fenomeen ligt steeds meer onder vuur, zeker nu het Hof van Justitie van de Europese Unie er in 2025 een duidelijke uitspraak over deed. Het debat raakt aan de vraag: hoever reikt de vrijheid van staten om te bepalen wie tot hun politieke gemeenschap behoort? Jurist Hans Ulrich (Ulli) Jessurun d’Oliveira bespreekt twee boeken over de gouden paspoorten en legt uit wat hier precies aan de hand is.
- Kristin Surak, The Golden Passport: Global Mobility for Millionaires (Harvard University Press 2023), 325 blz.
- Dimitry Kochenov, Madeleine Sumption en Martijn van den Brink (red.), Investment Migration in Europe and the World (Bloomsbury 2025), 456 blz.
Naar het hart van de mijn: trots, schaamte en de identiteit van de Appalachen
door Maarten Zwiers
Politieke duiding van populisme begint vaak in de mijnstreek, van Limburg tot in Kentucky. In het boek Gestolen trots onderzoekt Arlie Russell Hochschild hoe en waarom de mijnwerkers van de Appalachen hun hoop op Trump hebben gericht. Amerikanist Maarten Zwiers legt uit dat achter de stereotiepe beelden van de teleurgestelde en achtergestelde arbeiders in Trumpstaten een veel complexere en gelaagde werkelijkheid schuilgaat.
- Arlie Russell Hochschild, Gestolen trots. De verloren droom van rechts Amerika (vert. Demir Hilbrands) (Amsterdam University Press 2025), 384 blz.
- Arlie Russell Hochschild, Vreemdelingen in hun eigen land. Een reis door rechts Amerika (vert. Ingrid Smeets) (Amsterdam University Press 2027), 424 blz.
- Angie Maxwell, The Indicted South: Public Criticism, Southern Inferiority, and the Politics of Whiteness (University of North Carolina Press 2014), 324 blz.
- Elizabeth Catte, What You Are Getting Wrong About Appalachia (Belt Publishing 2018), 148 blz.
- Phil A. Neel, Hinterland: America’s New Landscape of Class and Conflict (Reaktion Books 2018), 192 blz.
Toen & Nu
geschiedenis
kolonialisme
oudheid
Gemeenschap als ideaal en praktijk: een interview met Tita Chico
door Merlijn Olnon
Tita Chico verblijft gedurende het tweede semester van academisch jaar 2025-2026 aan het in hartje Amsterdam gevestigde Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Sciences (NIAS). NIAS selecteert ieder jaar meer dan vijftig excellente onderzoekers uit Nederland en de rest van de wereld om voor de duur van een of twee semesters voltijd vrij onderzoek te komen doen in een inspirerende multidisciplinaire woon- en werkomgeving.
- Tita Chico, On Wonder: Literature and Science in the Long Eighteenth Century (Cambridge University Press 2025), 78 blz.
Koloniale leugens afwerpen: makkelijker gezegd dan gedaan
door Liang de Beer
In De gelogen kolonie onderzoekt journalist en voormalig correspondent Michel Maas hoe hardnekkig de koloniale blik het Nederlandse beeld van Indonesië blijft bepalen. Volgens Liang de Beer is zijn afrekening met tempo doeloe scherp en prikkelend, maar roept zijn positie als ogenschijnlijk neutrale buitenstaander ook vragen op.
- Michel Maas, De gelogen kolonie. Naar Indonesië om Indië te vergeten (Atlas Contact 2025), 208 blz.
Vergilius versus Sjahrazaad?
door Richard van Leeuwen
De grens tussen oosterse en westerse cultuur is al eeuwenlang controversieel. Maar die grens was in de Oudheid helemaal niet zo scherp als je zou denken, betoogt David Rijser. De opzet van een westerse auteur als Ovidius lijkt bijvoorbeeld op die van de oosterse vertelster Sjahrazaad. Lovenswaardig om de wederzijdse beïnvloeding te laten zien, maar ook Rijser ontkomt niet aan stereotyperingen, schrijft vertaler van De vertellingen van duizend-en-een-nacht Richard van Leeuwen.
- David Rijser, Arachne en de imams. Mediterrane cultuur als gedeelde antieke erfenis (Boom 2024), 192 blz.
Kunst & Literatuur
literatuur
literatuur
literatuur
poëzie
boekencultuur
Driestemmig: Afwijzing
door Dewi Kopp, Ebissé Wakjira & Thijs van Nimwegen
In de verhalenroman Afwijzing daalt Tony Tulathimutte af naar de diepste krochten van het internet. In een taal die je leegzuigt en die bovendien niet te vertalen lijkt, toont Tulathimutte een schaduwwerkelijkheid die wel degelijk echt is. Voor onze rubriek ‘Driestemmig’ delen lezer Dewi Kopp, redacteur Ebissé Wakjira en vertaler Thijs van Nimwegen wat deze sprong in het diepe met hen deed.
- Tony Tulathimutte, Afwijzing (Vert. Arjaan en Thijs van Nimwegen) (Nijgh & Van Ditmar 2025), 272 blz.
Hoe snel cript je blik op de werkelijkheid?
door Alexa Stoicescu
In de novelle Wervel van de Japanse schrijver Saou Ichikawa houdt het gehandicapte hoofdpersonage de lezer een spiegel voor. Het verhaal dwingt je om de wereld telkens opnieuw te bekijken, vanuit een niet-valide perspectief dat je eigen vanzelfsprekendheden onderuit haalt. Neerlandicus Alexa Stoicescu las de novelle en is verrukt over de manier waarop literaire theorie – met name rond ‘crip literature’ – in het boek niet alleen wordt verbeeld, maar ook voelbaar wordt gemaakt.
- Saou Ichikawa, Wervel (vert. Geert van Bremen) (Cossee 2025), 112 blz.
Het leven van een roman: Mevrouw Dalloway en De Toverberg
door Thomas Heij
Sommige romans gaan een eigen leven leiden. Het klinkt dan ook logisch dat die levens van een roman kunnen worden beschreven in een biografie. Thomas Heij las de biografieën van Virgina Woolfs Mrs. Dalloway en Thomas Manns De Toverberg. Met deze tijdloze klassiekers wordt gedweept en ze worden vereerd. Maar ook het schrijven van een meesterwerk blijft mensenwerk.
- Mark Hussey, Mrs Dalloway: Biography of a Novel (Manchester University Press 2025), 232 blz.
- Morten Høi Jensen, The Master of Contradictions: Thomas Mann and the Making of “The Magic Mountain” (Yale University Press 2025), 248 blz.
Een spannend spel met auteurschap: de vertaler Henkes
door Ton Naaijkens
Robbert-Jan Henkes geldt al jarenlang als gezichtsbepalende literair vertaler. Zijn werk is spannend, speels en creatief. Vertaalwetenschapper Ton Naaijkens – zelf ook prijswinnend vertaler – bespreekt Henkes’ dichtbundel Nachttroittoir, waarin 77 keer hetzelfde gedicht van Aleksandr Blok is vertaald in evenzoveel stijlen.
- Robbert-Jan Henkes, Nachttrottoir. Gedichten. (Koppernik 2025), 120 blz.
- Raymond Queneau, Stijloefeningen (Vert. Rudy Kousbroek) (De Bezige Bij 2021), 144 blz.
Infinite Digest
door Daphne de Heer
Vaste columnist voor de Nederlandse Boekengids Daphne de Heer zoekt er de kracht voor: ieder nummer haar kijk op kwesties in de wereld van de Nederlandse literatuur. In deze aflevering legt ze uit waarom ze zo moe wordt van het mediacircus rondom de nieuwe vertaling van David Foster Wallace.
