2026#5 (oktober / november)

De staat van de Europese Literatuur is een jaarlijks evenement waarbij een auteur of dichter van internationale faam reflecteert op Europa vanuit het perspectief van de literatuur. Op 7 mei 2026 interviewden Jesse van Amelsvoort en Janneke van der Horst in de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam de Bulgaarse schrijver Georgi Gospodinov. Als partner van de Staat van de Europese Literatuur publiceert de Nederlandse Boekengids hierbij een bewerking van dit interview, waarin Gospodinov zijn licht laat schijnen over de kracht van verhalen, de dood, en de gevaren van nostalgie.

De Welshe schrijver Cynan Jones staat bekend als de ‘meester van de witregel’. Hij schrijft verhalen in geconcentreerd proza. Zo ook in het afgelopen jaar vertaalde Deining. Hannah Roels las zijn verhalen en kwam daarbij in een soort trance. Ze analyseert de schrijfstijl van Jones en stipt een aantal terugkerende elementen in de verhalen aan.

De kunst van het oorlogvoeren, ruim tweeduizend jaar oud, behoort tot de invloedrijkste militaire teksten uit de wereldgeschiedenis. Opvallend genoeg draait het boek niet om geweld, maar om inzicht, voorbereiding en beheersing. ‘Ken de ander, ken uzelf, en in geen honderd veldslagen heeft u iets te vrezen.’ Juist daarom is dit korte, spreukachtige werk zo invloedrijk, ook buiten het krijgsbedrijf. Het verscheen al vaker in het Nederlands. Nu ligt er een nieuwe versie, ditmaal rechtstreeks vertaald uit het Klassiek Chinees, van de hand van Mark Leenhouts, literair vertaler en sinoloog. Wat voegt die toe aan het bestaande aanbod?

In de rubriek Driestemmig wordt een boek besproken door drie personen. Het gaat om korte leesverslagen met een vrije invulling. Voor deze editie lazen drie schrijvers met elk hun eigen band met Korea en het Koreaans de nieuwste roman van Nobelprijswinnaar Han Kang. Journalist Casper van der Veen, schrijver Heeji Jacobs en vertaler Mattho Mandersloot delen hun leeservaringen van Inkt en bloed, over de zoektocht die volgt op de moord op een kunstenares. 

Louis Couperus schreef De stille kracht meer dan een eeuw geleden, maar het verhaal heeft niet aan kracht ingeboet. Hoewel Couperus kritisch was op het kolonialisme, schreef hij het binnen een koloniaal perspectief. De recente gamelanopera De Stille Kracht 3.0 voegt volgens Liang de Beer hoognodig nieuwe stemmen toe en haalt het verhaal naar onze tijd.

Als bij schrijver en vertaler Maarten Asscher kanker wordt gediagnosticeerd en hij het medische circuit in gaat, zet hem dat aan tot reflectie op onze sterfelijkheid. In Elke dag doet hij verslag van zijn poging om sterfelijkheid te begrijpen. Volgens Pieter van den Blink – ook schrijver en bekend met de medische wereld – een aangrijpend boek, vol exquise hapjes wereldliteratuur.

Anderhalve eeuw was Georg Forster een min of meer vergeten denker. Andrea Wulf schreef met De reiziger een biografie over deze fascinerende Duitse ontdekkingsreiziger en filosoof, maar het beeld dat Wulf schetst is ideologisch vertekend en gaat voorbij aan Forsters radicale kant, betoogt Joris Verheijen. 

Voor het overleveren van cultuur en het herinneren van door oorlog vernietigende kunst bestaat een krachtig middel: kunst. Dat tonen de verhalen in het boek Archiving Gaza in the Present. Volgens kunsthistoricus Lieke Wijnia laten deze verhalen bovendien de veerkracht zien van de Gazaanse Palestijnen die zich verzetten tegen grootschalige vernietiging.

Nederland is goed met water. Na de Watersnoodramp zouden de Deltawerken ons land veilig houden en beschermen tegen het water. Maar die veiligheid is in feite een mythe, zeker in tijden van klimaatverandering. Om echt goed samen te leven met het water is een ander soort denken nodig. Jilt Jorritsma onderzoekt dat denken en pleit ervoor te luisteren naar stemmen van onderop.

De afgelopen tijd duiken bij extreemrechts steeds vaker verwerpelijke en pseudowetenschappelijke ideeën als ‘rassenrealisme’ op. Vaak worden deze ideeën gezien in het kader van een conservatieve revolte tegen het neoliberalisme met zijn marktdenken en open grenzen. In Hayek’s Bastards draait historicus Quinn Slobodian dat beeld om: juist binnen het neoliberalisme vinden deze extreemrechtse ideeën de ruimte om te groeien en te bloeien. Tivadar Vervoort bespreekt het boek en vertelt hoe hij op de universiteit al had gemerkt dat rassenrealisten salonfähiger worden. 

In tijden van polarisatie, leegte en vervreemding zoeken we naar verbinding en resonantie. Psycholoog en filosoof Bert van den Bergh bespreekt vier boeken die alternatieven bieden voor hedendaagse vervreemding, maar vraagt zich af of die werkelijk overtuigen.

Docenten zijn meestal bezig met grenzen bewaken; literatuur wordt juist interessant als er grenzen worden geslecht. Het onderwijs kan wat dat betreft iets leren van literatuur door bijvoorbeeld meer grenservaringen aan te bieden. Dat betoogt Joris Verheijen, aan de hand van twee prikkelende onderwijsromans en zijn eigen ervaringen als docent. Hoe bied je die ruimte en wat levert dat op?

Op 2 september 2026 opende de Libanese socioloog Sari Hanafi in Amsterdam het Academisch Jaar van het Netherlands Institute for Advanced Studies (NIAS). In zijn toespraak gaat Hanafi in op de toenemende druk op de academische vrijheid in een gepolariseerde samenleving. Centraal staat daarbij de opkomst van het ‘symbolisch liberalisme’. Het is een liberalisme dat in theorie heel liberaal oogt, maar in de praktijk vaak en in toenemende mate illiberaal uitpakt.

Om het bewustzijn echt te begrijpen, moeten we onze geest open durven stellen, aldus schrijver Michael Pollan in zijn nieuwste boek Een wereld verschijnt. Lukt hem dat zelf ook? Daan Mulder betwijfelt het.