Over de zin en onzin van de Klassieken


Piet Gerbrandy vraagt zich¬†in ‘De blik van de classicus’ (DNBg 2016#2) af waarom het gymnasium zo’n sterk merk is, zeker in Nederland. Nergens ter wereld komen procentueel zoveel kinderen¬†in aanraking met Grieks en Latijn als in Nederland. Maar wat leren ze eigenlijk, die klasjes van soms niet meer¬†dan acht leerlingen die tot diep in de provincie week in week uit gebogen zitten over stamaoristus en dominante¬†deelwoordconstructies, en waarom?

[…]

DNBg 2016-2_Pagina_16‘Dat de Oudheid bestudeerd moet worden, valt niet te¬†ontkennen, maar de sterke positie van de klassieken¬†in het Nederlands onderwijsbestel heeft een verlammend¬†effect op het denken over inhoud en bereik van¬†onderzoek en lespraktijk. Studenten die klassieken¬†gaan studeren, verwachten aan de universiteit ongeveer¬†hetzelfde te krijgen als op school, alleen wat grondiger,¬†terwijl anderzijds het universitair curriculum wordt¬†toegesneden op wat een toekomstige leraar moet weten.¬†Zo kun je elkaar tientallen jaren in een houdgreep¬†houden zonder in de gaten te hebben dat die veilige,¬†overzichtelijke Oudheid allang niet meer bestaat.

Om te beginnen is er het probleem van periodisering.¬†Het gros van de Nederlandse classici houdt zich¬†bezig met Griekse teksten van Homerus (achtste eeuw¬†v.Chr.) tot Plato (vierde eeuw v.Chr.), al geeft men¬†schoorvoetend toe dat ook in het Hellenistisch tijdvak¬†(derde en DNBg 2016-2_Pagina_17tweede eeuw v.Chr.) nog weleens iets aardigs¬†is geschreven ‚Äď maar dat is voer voor een select¬†groepje specialisten. Dat de Griekse literatuur daarna¬†nog anderhalf millennium doorgaat, wordt angstvallig¬†geheim gehouden. Bij het Latijn is het niet anders.¬†We beginnen met Cicero (106-43 v.Chr.) en eindigen¬†met Tacitus (tweede eeuw n.Chr.), laten het Romeinse¬†Rijk al in de derde eeuw ten val komen en kunnen¬†maar niet geloven dat de Late Oudheid tot ver in de¬†zesde eeuw schitterende literatuur heeft opgeleverd.¬†Sommige classici willen best aannemen dat er vanaf¬†de Renaissance weer prachtig Latijn werd geschreven,¬†maar verder dan Erasmus komt men meestal niet.¬†Dat het Middeleeuws Latijn een schat aan literaire¬†en filosofische creativiteit te bieden heeft, wordt aan¬†Nederlandse universiteiten zo goed als genegeerd: niet¬†‚Äėklassiek‚Äô, dus niet belangrijk.

Met periodisering hangt een ander punt samen. We¬†zien de klassieke kunst en het antieke denken graag als¬†edel, evenwichtig, intellectueel hoogstaand en, niettegenstaande¬†de alomtegenwoordigheid¬†van¬†een frivool pantheon,¬†seculier. Dat sommige¬†van onze oude vrienden¬†misschien racistische¬†verkrachters of gestoorde¬†obscurantisten¬†waren, gaat er natuurlijk¬†niet in: Caligula en Nero gelden als kleurrijke¬†uitzonderingen. En dat de cultuur van de Oudheid¬†eeuwenlang werd gedragen door Kelten, Syri√ęrs, Joden¬†en Berbers, wordt grif vergeten.

DNBg 2016-2_Pagina_19Een van de voornaamste verworvenheden van de¬†naoorlogse bewegingen die worden samengevat onder¬†de vage noemer Theory, is dat het inzicht is doorgedrongen¬†hoezeer cultureel besef een product is van¬†toevalligheden, economische factoren en politieke belangen.¬†De canon van dead white males ligt al een halve¬†eeuw onder vuur, overal ter wereld realiseert men zich¬†dat je met goede argumenten moet aankomen om nog¬†een lans te kunnen breken voor Plato, Parthenon en¬†Pompeii. Die argumenten zijn er, uiteraard, maar het¬†is belangrijk te benadrukken dat de Oudheid en het¬†Klassieke geen voor zichzelf sprekende ijkpunten meer¬†zijn. Vandaar dat in het internationale onderzoek de¬†Oudheid wordt opgerekt, zowel historisch als geografisch,¬†en dat er met name in de Angelsaksische wereld¬†veel aandacht is voor wat meestal wordt aangeduid¬†als Reception Studies. Daarbij gaat het er niet om dat je¬†als classicus trots kunt laten zien dat er in het Paleis¬†op de Dam klassiek ge√Įnspireerde schilderingen zijn¬†te vinden en dat Cees Nooteboom in een doodsaaie¬†dichtbundel naar Lucretius verwijst, maar dat de hele¬†Oudheid een mentale en ideologische constructie is,¬†die iedere generatie van karakter verandert, vaak zonder¬†dat degenen die zich erover ontfermen daarvoor¬†ook hebben doorgeleerd.’

Krijg als abonnee toegang tot de digitale editie en lees verder …