Presocraten

Wat onderscheidt de filosofie precies van de andere velden van het menselijk kennen? De antwoorden daarop zijn zo veelvormig als de filosofie zelf, die dan ook niet ophoudt zich op haar eigen geschiedenis te betrekken. Sjoerd van Hoorn wil de vraag een ondubbelzinnig antwoord geven, maar om die tegenspraak te verenigen moet hij ver terug in de geschiedenis van het denken, naar de ongewisse tijd vóór Socrates. Door Sjoerd van Hoorn


Lees verder

Een kleine geschiedenis van de streetart

U kent hem waarschijnlijk niet, maar een van de meest toonaangevende kunstenaars van dit moment is Alexandre Farto, vooral bekend onder zijn pseudoniem ‘VHILS’. VHILS is street artist. Ooit begonnen als graffitispuiter in een voorstad van Lissabon en academisch gevormd aan de Byam Shaw School of Art in London, ontwikkelde Farto het afgelopen decennium een revolutionaire nieuwe techniek en introduceerde die over de hele wereld in het straatbeeld. Farto spuit of schildert zijn portretten niet op muren, hij kerft ze erin – soms met beitel en hamer, soms met handdrilboor, een enkele keer zelfs met dynamiet. In plaats van iets aan te brengen op een muur krabt, hakt en boort hij er lagen posters, vuil, gips en steen af. In zijn werk op papier hanteert hij eigenlijk hetzelfde principe: hij bijt er met zuren lagen uit om tot een afbeelding te komen. Door Claudia Cosma


Lees verder

Osse pillenfabriek gestript

Op de dag dat De zaak Organon verscheen, twitterde Micha de Winter dat we de verkoop van Organon onder leiding van bestuursvoorzitter Hans Wijers als een ernstig economisch en sociaal delict zouden moeten beschouwen. De betrokkenheid van de hoogleraar pedagogiek bij de geschiedenis van Organon is goed te verklaren. Zijn vader, Max de Winter, werkte er in de jaren vijftig als chemicus en was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de anticonceptiepil Lyndion. Die kwam in 1962 op de markt en werd al snel wereldwijd de meest gebruikte anticonceptiepil. Naast het later ontwikkelde anticonceptiemiddel Marvelon was dit middel een van Organons meest succesvolle producten. Door Marjolijn Voogel


Lees verder

Europa’s droom

Europa heeft een droom die haar nooit lijkt te verlaten, zelfs niet wanneer hij omslaat in een nachtmerrie. Die droom heet de oudheid. In elke fase van haar geschiedenis grijpt ze naar die oudheid terug en telkens weer zoekt zij voor haar eigen handelen een aanknopingspunt in dat verre verleden alsof ze zich daarmee te rechtvaardigen denkt, alsof het nodig is in die antieke spiegel te kijken om zichzelf bestaansrecht te geven. Door Wim Verbaal 


Lees verder

De plooien van de historische kritiek

Wat is kritiek?’ ‘Wass heisst Kritik?’ ‘What is criticism?’ In het Frans krijgt het absolute gewicht van de vraag iets lichts – zeker in het Frans van Roland Barthes, die zijn schrijvende leven lang niets anders heeft geprobeerd dan de kwestie zo goed mogelijk te doorgronden. Door Jürgen Pieters


Lees verder

Het masker van cool

Als de Tweede Wereldoorlog één ding duidelijk had gemaakt, meende Norman Mailer, was het wel dat inschikkelijkheid tegenover gezag en macht levensgevaarlijk kon zijn. In zijn roemruchte essay The White Negro: Superficial Reflections on the Hipster (1957) trachtte hij de subcultuur
te doorgronden van ‘hipsters’; jonge, eigenzinnige Amerikanen die de welvarende fifties voorzagen van broodnodige rebelse onderstroom. Deze Amerikaanse existentialisten werden door Mailer geprezen voor hun radicale verzet tegen heersende maatschappelijke normen en waarden. Toch was een hipster per definitie fake, zo stelde Mailer: hipsters probeerden zich vanuit een bevoorrechte positie de (over)levenshouding van de zwarte Amerikaan eigen te maken – een authentieke, haast psychopathische houding die draaide om leven in het nu, mannelijkheid, geweld, seks en drugs. Mailers primitivistische benadering van de Afro-Amerikaanse cultuur en essentialistische visie op ras kwam hem op stevige kritiek (bijvoorbeeld van James Baldwin en Ralph Ellison) maar ook lof (Eldridge Cleaver) te staan. Hoe dan ook kan het essay worden gezien als voorloper van de ‘cool studies’, een onderzoeksveld dat in kaart brengt hoe ‘cool’ vorm krijgt in de interactie tussen individuele identiteit, sociale verschillen, macht, en een immer veranderende maatschappelijke context. Door Annelot Prins


Lees verder

Oog in oog met Gaia

En opnieuw beefde de Groningse aarde, op 8 januari, met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter. Daags erna uitte de Leuvense geoloog Manuel Sintubin zijn vrees dat we, na eerdere voorspellingen van dalende seismiciteit, weer terug bij af waren. Hadden we nog wel vat op het systeem, of waren die breuken ‘een eigen leven gaan leiden’? Was er sprake van een ontkoppeling tussen gaswinning en seismische activiteit, ‘Zijn er misschien breuken die gewoon hun ding doen, bij wijze van spreken?’ (NRC Handelsblad, 9 januari 2018). Door Dick Pels


Lees verder

Harde poëzie

Geen dichter, criticus of schoolmeester die nooit geprobeerd heeft het verschijnsel poëzie te definiëren. Intuïtief denkt iedereen wel zo’n beetje te weten wat poëzie is en hoe je een gedicht herkent, maar zodra je die intuïtie begint te formuleren blijkt geen enkele omschrijving subtiel en omvattend genoeg om de kern van het poëtische te raken. Misschien komt dat doordat poëzie een verzamelnaam is voor een veelheid aan tekstuele fenomenen die, zoals Wittgenstein het zou zeggen, hoogstens familie van elkaar zijn, zodat niet alle gedichten dezelfde trekken gemeen hebben. Een epos is iets anders dan een lierzang, een prozagedicht is geen limerick, Sappho en Cornelis Bastiaan Vaandrager waren duidelijk niet met hetzelfde bezig. Door Piet Gerbrandy


Lees verder