Welterusten, mijnheer de President
🖋 Arthur Eaton (met Charles Strozier)


credit-donnelly-marksDe meeste biografen geven voortdurend psychologische verklaringen voor het handelen van hun onderwerpen – ze beschouwen deze alleen niet als zodanig. Zo niet psychohistoricus Charles Strozier. Een gesprek over zijn fascinatie voor Lincoln (en zijn alter ego ‘Gay Lincoln’).

Essay uit dBNg 2016#6, door Arthur Eaton
Abonnees lezen meer. Neem ook een abonnement!


  • img_9202Charles B. Strozier, Your Friend Forever, A. Lincoln (Columbia University Press 2016), 352 blz.

Charles B. Strozier – oftewel Chuck – woont aan een lommerrijke straat in Brooklyn, New York. Op een zonnige ochtend in oktober gingen mijn vriendin en ik bij Strozier op bezoek om het met hem te hebben over zijn jongste boek, Your Friend Forever. Hij neemt daarin de vriendschap tussen Abraham Lincoln en Joshua Speed onder de loep. Strozier is een psychohistoricus, wat wil zeggen dat hij geschiedenis schrijft met behulp van inzichten uit de psychologie. Hij heeft over talrijke onderwerpen geschreven, zoals het christen-fundamentalisme in de Verenigde Staten en over de overlevenden van de aanslagen op 11 september. Zijn eerste boek, Lincoln’s Quest for Union uit 1982, is een veelgeprezen analyse van het innerlijk leven van de zestiende president van de Verenigde Staten. Stroziers werk werd tweemaal genomineerd voor een Pulitzerprijs. Naast zijn werk als historicus ontvangt hij als psychoanalyticus patiënten in zijn praktijk in Manhattan. Brooklyn is echter, in Stroziers woorden, ‘where the magic happens’. Aan de muur van zijn werkkamer hangt een portret van zijn overleden vader, ook een bekend academicus. Houdt hij een oogje in het zeil of kijkt Strozier senior neer op het gebeuren? Rondom het portret hangen vijf reproducties op posterformaat van de omslagen van Stroziers boeken. Steeds als hij tijdens ons gesprek een van de titels noemt, wijst hij trots naar de betreffende cover.

abraham-lincoln joshua-speed

De psychohistorie is van meet af aan een betwist vakgebied geweest. Historici zijn sceptisch omdat psychohistorici onderwerpen bevragen die door traditionele geschiedkundigen worden beschouwd als onkenbaar – de subjectiviteit van historische figuren; terwijl psychologen zich afvragen of je hun theorieën wel kunt toepassen op patiënten die geen weerwoord kunnen geven, en die in veel gevallen zelfs al dood zijn. De psychohistorie heeft echter een aantal prachtige en intelligente werken opgeleverd en Chuck is een van de belangrijkste nog levende vertegenwoordigers van het genre. Door een empathische benadering van zijn onderwerpen, net zoals hij omgaat met zijn cliënten in Manhattan, brengt Strozier zijn karakters tot leven en geeft ze psychologische diepgang. Your Friend Forever gaat over de veelbesproken relatie tussen Abraham Lincoln en zijn beste vriend, de zakenman Joshua Speed. Tijdens een donkere periode in zijn leven – Lincoln was jong, arm en had liefdesverdriet – deelde de toekomstige president van de Verenigde Staten een kamer met Speed. Dit feit sprak tot de verbeelding van menig onderzoeker van Lincolns leven. In zijn boek onderwerpt Strozier de relatie tussen de twee mannen aan grondig historisch onderzoek. Dit interview is een gecondenseerde versie van een met koffie doordrenkte discussie over Abraham Lincoln, de biografie en de psychoanalyse.

[Arthur Eaton] U beschrijft uw werk als psychohistorisch. Wat wil dat zeggen?

[Charles Strozier] Ik beschrijf de psychohistorie het liefst als historisch onderzoek dat wordt verricht vanuit een psychologisch standpunt. Het werk blijft geschiedenis maar stelt psychologische vragen. Wie was Lincoln? Waarom handelde hij zoals hij dat deed? Historici zijn doorgaans sceptisch over dit project. Vreemd genoeg, want de meeste biografen geven voortdurend psychologische verklaringen voor het handelen van hun onderwerpen – ze beschouwen deze alleen niet als zodanig. Psychologen staan daarvoor vaak meer open. Zij zien in dat het vanzelfsprekend is om historische figuren psychologisch te willen benaderen. Je ziet dat nu gebeuren met Trump. Het is voor de hand liggend om te willen weten: wat voor man is dat eigenlijk? Hetzelfde geldt voor mensen die in het verleden leefden. Ik schrijf regelmatig voor de Huffington Post en heb erover nagedacht een artikel te schrijven over Trump. Volgens mij maakt hij er expres een potje van. De man is er als de dood voor om president te worden. Ik dacht dat het een aardig artikel zou opleveren. Uiteindelijk heb ik het niet gedaan. Mensen die werkzaam zijn in de geestelijke gezondheidszorg moeten zich niet uitlaten over levende politici die ze bovendien niet hebben behandeld. De verleiding is groot, maar het is onverantwoord.

[AE] Laten we het hebben over Lincoln. De afgelopen jaren is er veel wetenschappelijke (en minder wetenschappelijke) discussie over de vraag of Abraham Lincoln homoseksueel zou zijn geweest. Waarom is dat een belangrijke vraag?

[CS] Lincoln is de belangrijkste figuur in de Amerikaanse geschiedenis. Als je iets over hem beweert, staat er veel op het spel. Je raakt daarmee het hart van de Amerikaanse identiteit. Er rijzen vragen als: wie zijn wij als Amerikanen? Wie willen we graag zijn? Paradoxaal genoeg vindt het idee dat Lincoln misschien homo was zijn oorsprong in mijn werk. Tijdens het onderzoek voor mijn eerste boek over Lincoln, stuitte ik op zijn intense vriendschap met Joshua Speed. Speed en Lincoln schreven elkaar zeer vertrouwelijke brieven, en deelden zelfs een aantal jaar hetzelfde bed. Indertijd wijdde ik er slechts een hoofdstuk aan en heb ik dat niet in detail uitgewerkt. Maar mijn eerste boek kreeg veel aandacht in de Amerikaanse pers en veel lezers bleven steken bij dit detail. Sterker nog, het veroorzaakte een storm in het Lincoln-veld, ook al omdat het samenviel met de uitbraak van AIDS. Homoseksualiteit was destijds nog een gevoelig thema in de VS. Recensenten van mijn boek vroegen zich af: was Lincoln homo? Als ik erop terugkijk was mijn bespreking van die episode onvolledig; daarom ben ik nu, vele jaren later, op het onderwerp teruggekomen.

In de tussentijd heeft de mythe over Lincolns vermeende homoseksualiteit belachelijke proporties aangenomen. ‘Gay Lincoln’ was een hot item. Het leidde tot veel en veelal twijfelachtig onderzoek. Ik heb zelfs theaterstukken op Broadway gezien waarin als vanzelfsprekend werd aangenomen dat Lincoln homo was. De meest extreme voorvechter van het Lincoln-was-homo verhaal was een toneelschrijver, Larry Kramer, die beweerde dat hij het dagboek van Speed in zijn bezit zou hebben. Hij zou het dagboek hebben gevonden in het huis waar Speed en Lincoln woonden. Hij beweerde dat er dingen in stonden zoals: ‘Gisteren kwam Abe thuis en neukte me in mijn kont.’ Kramer heeft het dagboek nooit openbaar gemaakt, dus de meeste mensen waren het erover eens dat het ging om een vervalsing. Maar niemand verrichtte er ooit grondig historisch onderzoek naar. Toen ik dat wel deed, ontdekte ik er dat het pand in 1855 in vlammen was opgegaan. [Lacht] Dat problematiseerde de claim van Kramer enigszins.

[AE] Heeft u ooit gedacht dat Lincoln homo was?

[CS] Ik heb tien jaar van mijn leven gewijd aan het bestuderen van Lincoln. Dus ook toen ik klaar was met mijn eerste onderzoek en zelf niet meer over hem schreef, heb ik de literatuur in het vakgebied bijgehouden. Ik stond versteld van wat ik zag. Aan de ene kant verrees een groep auteurs die het steeds orthodoxere standpunt verdedigde dat Lincoln homo zou zijn geweest, zoals Kramer; aan de andere kant zag je een reactie van auteurs die een extreem heteroseksuele Lincoln beschreven. Die laatste groep baseert zich op geruchten dat Lincoln naar de hoeren ging en zijn huwelijk zou hebben afgeblazen omdat hij verliefd was op een ander, jong meisje. Maar ook dit beeld is gebaseerd op zeer twijfelachtige bronnen. De vraag of Lincoln homoseksueel was, is de laatste grote controverse in het vakgebied – en geen van beide partijen heeft het bij het rechte eind. Ik vond dat het beeld van Lincoln correctie behoefde en daarom heb ik dit boek geschreven. Ik heb nooit geloofd dat Lincoln homo was. Er is geen bewijs voor. Iedere claim dat hij het wel was, is gebaseerd op het feit dat hij vier jaar naast zijn beste vriend heeft geslapen. Nu is het zo dat als je tegenwoordig als man het bed deelt met een andere man, je waarschijnlijk naar jezelf en de wereld uitdraagt dat je homoseksueel bent. Mannen spreken tegenwoordig veel gemakkelijker hun affectie voor elkaar uit en goddank accepteert de meerderheid van de Amerikanen homoseksualiteit als zijnde normaal. In de negentiende eeuw lag dat heel anders. Allereerst was homoseksualiteit illegaal. Als je destijds homo was dan hield je dat volstrekt geheim. Nu is dat geen bewijs dat Lincoln niet homoseksueel was. Maar ik geloof dat zich dat op een gegeven moment geopenbaard zou hebben. Lincoln sprak indertijd openhartig over zijn vriendschap met Speed. Zelfs Lincolns machtigste vijanden, en daar had hij er heel wat van, opperen nergens zelfs maar de mogelijkheid dat hij homoseksueel zou zijn geweest. Ze noemen hem een dief en een dronkaard en een verrader. Het kwam echter niet bij hen op om hem te beschuldigen van homoseksualiteit – terwijl de feiten over zijn vriendschap met Speed algemeen bekend waren. Lincoln sprak zeer openlijk over het feit dat hij zijn bed met Speed had gedeeld. Gedurende diezelfde periode logeerden er met regelmaat andere vrienden bij hen op de vloer. Het was gewoon geen big deal. Anderzijds is het niet onbelangrijk dat hij tijdens een voor hem zeer emotioneel kwetsbare periode, waarin hij tot twee keer toe suïcidaal was, naast zijn beste vriend sliep en hem volledig in vertrouwen nam. Als je het belang van Speed ontkent, dan ga je voorbij aan de enige persoon tegen wie Lincoln zijn hele leven volledig open is geweest. Die vriendschap was ontzettend belangrijk voor hem. Alleen, niet om de redenen waar de gemiddelde eenentwintigste-eeuwse lezer vanuit gaat.

[AE] Ik lees uw boek als een waarschuwing voor het projecteren van huidige waarden en aannames op het verleden.

[CS] Precies. Als historicus moet je jezelf kunnen heroriënteren. Je moet je mentaal in een andere tijd kunnen verplaatsen en huidige waarden opschorten. Het is daarbij van belang te onthouden hoezeer de wereld kan veranderen in – pak ‘m beet – vijfentwintig jaar. Ik kan me niet voorstellen dat we ditzelfde gesprek hadden kunnen voeren in de tijd waarin ik mijn eerste boek publiceerde. Er rustte toen nog zo’n taboe op dit soort onderwerpen. Zelfs in zo’n korte tijd kan er dus veel veranderen.

[AE] U schreef over een jonge Abraham Lincoln toen u zelf nog een jonge man was. Was het anders om over hem te schrijven nu u een oudere man bent?

[CS] Dat is een interessante vraag. Er zijn zeker verschillen. Ik was erg jong toen mijn eerste boek verscheen. Ik had geen Amerikaanse maar Europese geschiedenis gestudeerd. In die tijd werden die twee nog strikt gescheiden. Lincoln was terra incognita voor mij. Nog een verschil: toen ik mijn eerste boek schreef, had ik nog nooit een patiënt behandeld. Psychohistorie was nog een nieuw, veelbelovend vakgebied. Ik was nog niet begonnen aan mijn klinische opleiding. Tegen de tijd dat ik Your Friend Forever schreef, was ik een doorgewinterd behandelaar. Dat hielp me bij het begrijpen van Lincoln en zijn depressieve neigingen. Voorheen begreep ik het verschil niet tussen klinische depressie en gewone depressie. Lincoln was klinisch depressief nadat hij zijn eerste grote liefde, Ann Rutledge, verloor. Zijn vrienden hielden hem vierentwintig uur per dag in de gaten omdat ze bang waren dat hij zich het leven zou benemen. Een paar jaar geleden verscheen er een goed boek van historicus Joshua Wolf Shenk: Lincoln’s Melancholy. Hij verdedigde daarin de stelling dat je Lincolns genialiteit niet kunt begrijpen als je zijn depressie niet begrijpt. Ik geloof dat dat waar is. Het is een goed boek hoewel Shenk zelf geen hout begreep van de aard van depressie. Daar komt de psychohistorie om de hoek kijken. Vanuit mijn klinische ervaring weet ik dat er niets creatiefs is aan klinische depressie. Het is een zwart gat en gaat altijd gepaard met suïcidale ideeën. Het is een diepgaand gevoel van paniek en hopeloosheid. Toch is het waar dat het moeilijk is je een groots iemand voor te stellen die niet in aanraking is geweest met depressie. Lincoln is daarvan een schoolvoorbeeld. De glorie van zijn persoonlijkheid is dat hij een deel van zijn verdriet en wijsheid kon delen en dat hij altijd hoop kon hervinden en vooruit kon kijken. Er is een sterke verwantschap tussen melancholie en grootsheid. Ik geloof dat Speed in dit verband belangrijk was in Lincolns leven. Hun relatie, in al zijn openheid, hielp hem om boven zijn eigen duisternis uit te stijgen.

[AE] Het was een therapeutische relatie.

[CS] Zo is het. Lincoln was na zijn intense verhouding met Speed bij tijden nog steeds gedeprimeerd, maar hij was nooit meer klinisch depressief. Joshua Speed speelde een belangrijke rol omdat hij Lincoln kon helpen om de belangwekkende persoon te worden die hij voorbestemd was te worden. En Lincoln was echt een bijzondere man. Het is geweldig om je leven lang aan zijn leven te werken. Hoe beter je hem leert kennen, des te grootser je hem vindt. Je ontdekt geen duistere geheimen waardoor je hem minder zou gaan respecteren. Integendeel. Hoe smeriger de Amerikaanse politiek wordt, des te belangrijker is Lincoln met zijn integriteit en feilbaarheid, zijn empathie en geloofwaardigheid.